გამოვყოთ 1) პარტია, რომელიც რჩება უცხო გარეთ მთავრობისგან და არ ერევა მის საქმიანობაში 2) რომელიც მონაწილეობს სისტემაში მაგრამ არ მართავს 3) მმართველი პარტია. სხვადასხვაა პარტია მთავრობაში და პარტიული მმართველობა. თავიდან XVIII ს-ში ინგლისში იყო არა პარტიული მმართველობა, არამედ პასუხისმგებელი მთავრობა, რის შემდეგაც განვითარდა პარტიული სისტემა. თავიდან კი წარმომადგენლები კონტროლის ფუნქციას ასრულებდნენ ხალხისთვის, რაც არ ნიშნავს კონტროლს ხალხის მიერ. წარმომადგენლობა იყო ვირტუალური და არა ელექტორალური. პარტია იყო არისტოკრატული, მას არ სჭირდებოდა ხმები. მთავრობა პასუხისმგებელი იყო პალატების მიმართ. როცა ის პასუხისმგებელი გახდა ხალხის მიერ არჩეული პარტიების, ანუ ხალხის მიმართ, ის გახდა რეაგირებადიც. ეს პროცესი ზემოდან დაიწყო, როცა წარმომადგენლებმა ჩათვალეს, რომ მათ ხმას მეტი წონა ექნებოდა, თუ ისინი უფრო დაუკავშირდებოდნენ ხალხს, ანუ გახდებოდნენ უფრო ელექტორული. ეს საარჩევნო უფლებების გაზრდით გამოიხატა. ამრიგად, საარჩევნო უფლებების გაზრდა პარლამენტისა და მთავრობის პაექრობის რეზულტატი იყო. არა მარტო პარლამენტი, არამედ მთავრობაც მიმართავდა ამომრჩევლების მხარდაჭერის არსებობას პარლამენტის გვერდის ავლით. ეს არ ნიშნავს, რომ ეს მხოლოდ ზემოდან იყო გატარებული, ქვემოდანაც იყო ზეწოლა. ამ პროცესის შედეგი არის 1) პარტიის გამყარება (solidification), ანუ პარტიები შეკრულები ხდებიან არა მარტო პრინციპების საფუძველზე, არამედ იმიტომაც, რომ მათი სტაბილურობა ელექტორალური წარმატებების საწინდარია; და 2) მთავრობა პასუხისმგებელიდან გარდაიქმნება რეაგირებად მთავრობად (responsible responsive), ან ამ ორის კომბინაციად. შეიძლება მთავრობა იყო რეაგირებადი და არა პასუხისმგებელი, ანუ უარყოფდეს მხოლოდ მის პასუხისმგებლობას. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ რეაგირებადი მთავრობა ნიშნავს პარტიულ მთავრობას, რადგან თუ პარტიებს არ ექნებათ მართვის საშუალება, ისინი ვერ შეძლებენ ელექტორატის მოთხოვნების ცხოვრებაში გატარებას, თუმცა მეორეს მხრივ, თუ ეს პარტიები არ გაატარებენ თავიანთ პროგრამებს, მაშინ პარტიული მთავრობის საჭიროება არ არსებობს.
ელექტორალური სისტემის გაფართოება ქმნის ხმებისთვის მებრძოლი პარტიების ფენომენს, ეს ელექტორატის წინაშე პასუხისმგებელ პარტიებს, პარტიულ მთავრობას _ რეაგირებად მთავრობას. ანუ პარტიული სისტემა იქნება უფრო გვიან ვიდრე პარტიები, მხოლოდ მას შემდეგ რაც საარჩევნო უფლებების გაზრდა იმ დონეს მიაღწევს, როცა ხელისუფლებისთვის ბრძოლაში ელექტორატის მხარდაჭერა პარტიებისთვის გადამწყვეტი ხდება, არისტოკრატული პარტიები იქცევიან დემოკრატიულ პარტიებად, მასიურ პარტიებაd, (mass party, ეს არ შეეხება თავად პარტიის ზომას). თანმიმდევრობაა: პასუხისმგებელი მთავრობა; არჩვენების “რეალობა” ; პარტიული სისტემის ჩამოყალიბება.
პასუხისმგებელი მთავრობა საპარლამენტო პარტია
(შიგნით ორიენტირებული)
საარჩევნო უფლების ელექტორალური (ხმებისთვის
პირველი გაფართოება მებრძოლი) პარტია
რეაგირებადი მთავრობა
პარტიული მთავრობა პარტიის გამყარება
პარტიული სისტემა
საარჩევნო უფლების მასიური პარტია
დიდი გაფართოება
რაციონალიზაცია
პარტიის ძირითადი პარამეტრებია: (რაციონალური მიდგომა ეს არ არის ყოველთვის რეალური)
1. პარტიები არ არიან დაჯგუფებები (factions)
2. პარტია არის მთელის ნაწილი (parts of a whole)
3. პარტიები არიან ექსპრესიის არხები (chennels of expression)
1. დაჯგუფებები გამოხატავენ მხოლოდ ვიწრო, პერსონალურ ინტერესებს. ეს არ ნიშნავს, რომ პარტიის წევრებს ასეთი ინტერესები არ გააჩნიათ, მაგრამ მისი ქცევა ვერ იქნება ამ მოტივაციის შესაბამისი, რასაც სისტემის მექანიზმები უზრუნველყოფს. მოკლედ რომ ვთქვათ, პარტიები ფუნქციონალური ინსტიტუტებია, დაჯგუფებები კი არა. თუმცა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ პარტიები დაჯგუფებებისგან წარმოიშვნენ და საფრთხე ყოველთვის არსებობს, რომ მათი ფუნქციების დაკარგვა და კვლავ დაჯგუფებებად გადაქცევა მოხდეს.
2. პარტია არის პლურალისტული მთელის ნაწილი, მთელი შედგება ნაწილების ურთიერთქმედებისაგან და არ შეიძლება გაიგივებულ იქნას მხოლოდ ერთ ნაწილთან. ამ შემთხვევაში, არ ნაწილი იქნება ნაწილი, არც მთელი იქნება მთელი. რაც შეეხება პარტიას, ის არის ნაწილი , რომელიც არ შეიძლება განვიხილოთ მთელთან კავშირის გარეშე. თუ ის არ იღწვის მართოს მთელის სასარგებლოდ, მაშინ ის არ არის პარტია და არის დაჯგუფება. პარტია არის ნაწილი, მაგრამ მისი ქმედება არაა ნაწილის, არამედ მთელის საკეთილდღეოდ. თუმცა, “მთელის ინტერესი” აბსტრაქტული და ფარდობითი ცნებაა და ეს ინტერესები სხვადასხვანაირად შეიძლება იქნეს გაგებული, მაგრამ მათი განცალკევება შესაძლებელია პარტიკულარისტული, პირადი ინტერესებისაგან. უფრო სწორი იქნება განსაზღვრება დავიწყოთ არა იმით, თუ რა არის საერთო ინტერესი, არამედ, თუ რა არ არის. არ უნდა გვქონდეს იმის ილუზიაც, რომ პარტიები ალტრუისტული გაერთიანებებია. აქ უბრალოდ მთავარია ბალანსი კერძო და საზოგადო ინტერესებს შორის და ეს ბალანსი მნიშვნელოვან წილად დამოკიდებულია იმ იმპერატივის ეფექტურობაზე, რომლის მიხედვითაც საზოგადო პარტიკულარულზე მაღლა დგას.
3. პარტიები არიან ხალხის წარმომადგენლობის ინსტიტუტები მათი მოთხოვნების გამოხატვის გზით. ეს ყოველთვის ასე არ იყო და ეს პოლიტიკური სისტემის დემოკრატიული განვითარების ბუნებრივი შედეგია, რაზეც ადრე გვქონდა საუბარი. ამრიგად, დღეს პარტიები არის 1) წარმომადგენლობის და 2) გამოხატვის ინსტრუმენტები. პირველი საკმაოდ ბუნდოვანია და საკამათო, რამდენად წარმოადგენენ თავის ამომრჩევლებს პარტიები და არა საკუთარ წევრებს. გარდა ამისა, წარმომადგენლობისათვის არ არის აუცილებელი პარტიების არსებობა. წინა პლანზე გადმოდის ექსპრესიული ფუნქცია. ისინი არიან კომუნიკაციის საშუალებანი მოქალაქეებსა და მთავრობას შორის. თუმცა, თუ მათ მხოლოდ ინფორმაციის მიწოდება ევალებათ ხელისუფლებისათვის, მაშინ ამას თავად მოქალაქეებიც კარგად შეძლებდნენ რაიმე სხვა ფორმით (მაგ.opinion polls ). მთავარი არის ის, რომ პარტიები გადასცემენ მოთხოვნებს მთავრობას გარკვეულ ზეწოლასთან ერთად, და გარდა ამისა, ისინი ახდენენ ამ მოთხოვნების ერთ არხში მოქცევას (channel) მათი გარკვეულწილად ფორმირების, კორექტირების, სისტემატიზაციის საშუალებით. ხშირად ეს მოთხოვნები თავად პარტიების მოღვაწეობის შედეგად არის გენერირებული.
2. პარტია როგორც მთელი არაპარტიულობა ერთპარტიულობის წინააღმდეგ
ჩვენ პარტია როგორც მთელის ერთი ნაწილი განვსაზღვრეთ. ერთპარტიული სისტემის განხილვისას ჩნდება კითხვა: თუ არის მხოლოდ ერთი ნაწილი, რომელიც თავს მთელთან აიგივებს, შეიძლება კი მას ეწოდოს პარტია? მთელი ყოველთვის უფრო მეტია, ვიდრე თუნდაც მხოლოდ ერთი ნაწილი (იმიტომ რომ პარტია ყველას ვერ გააერთიანებს), მაგრამ ამ შემთხვევაში მთელი აღარ დგას ნაწილებზე მაღლა. ნაწილი მიისწრაფის მთელთან გაიგივებასთან (მათ შორის მის შიდა სტრუქტურაში). ამრიგად, ერთი პარტიის სისტემის რაციონალიზაცია განსხვავდება მრავალპარტიული სისტემისაგან. თუ ერთი ნაწილი ცდილობს სხვების განადგურებას, მაშინ რატომ არ ყალიბდება საბოლოოდ არა არაპარტიული სისტემა და რჩება ერთი პარტია? აქ ჯერ გამოვყოთ არაპარტიული სისტემების (no-party system) 2 ტიპი: 1) უპარტიო (partyless) და 2) ანტიპარტიული (antiparty). პირველი ეს არის ძირითადად პრე-პარტიული ქვეყნები (საუდის არაბეთი, იემენი, იორდანია, ავღანეთი, ნეპალი...) და მეორე, ძირითადად სამხედრო რეჟიმები.
ჰანტინგტონი ტრადიციული საზოგადოების მოდერნიზაციას (არადემოკრატიულს) თვლის პარტიული სისტემის ევოლუციისას ძირითად ფაქტორად. მოდერნიზაციის შედეგად პარტიული სისტემა შემდეგნაირად ვითარდება: უპარტიო (partyless) ანტიპარტიული (antiparty); ერთპარტიული. ეს უკანასკნელი ცვლის ანტიპარტიულობას, იმიტომ, რომ მოდერნიზაციის გარკვეულ დონეზე იგი უფრო ეფექტური და სტაბილურია, ვიდრე პარტიის არარსებობა. ეს ნიშნავს, რომ ყველა ერთპარტიულმა სისტემამ განვითარების ეს გზა გაიარა. როგორც წესი, ერთპარტიულობა ცვლის მულტიპარტიულ სისტემას, მაგრამ ჰანტინგტონის მოდელი ხსნის უფრო იმას თუ მოდერნიზაციის მოცემულ დონეზე ავტორიტარიზმის ტენდენციები რა სისტემისკენ არის მიმართული: ანტიპარტიულისკენ თუ ერთპარტიულისკენ.
თუ პარტიული პლურალიზმის პირობა იყო საარჩევნო უფლებების გაზრდა, ერთპარტიულობის _ საზოგადოების პოლიტიზირება. იქაც კი, სადაც პარტიები არ არსებობდნენ ან შეზღუდულნი იყვნენ, ნათელი გახდა რომ საზოგადოების, რომელიც სულ უფრო მეტად ითხოვდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში ჩართვას, უგულვებელყოფა არასასურველი იყო. შეიძლება პარტიული პლურალიზმი აიკრძალოს, მაგრამ ეს არ შეცვლის სოციალური პოლიტიზაციის ობიექტურ რეალობას, საჭიროა მასების მობილიზაცია რეჟიმის სასარგებლოდ. პარტიის გარეშე სისტემა ვერ ახერხებს მოდერნიზებული საზოგადოების ეფექტურ კონტროლს, აუცილებელი ხდება ორგანიზაცია, რომელიც მოახერხებს მასების დაკავშირებას რეჟიმთან. ეს კავშირი არ ნიშნავს, რომ ყოველთვის ექსპრესიის პროცესს ემსახურება, ის არადემოკრატიულ, ერთპარტიულ სისტემებში სხვა ფუნქციას ატარებს. იგი კონტროლის, მობილიზაციის, პროპაგანდის მექანიზმია, რომელსაც არაპარტიული სისტემა მოკლებულია.
პარტია-სახელმწიფოს სისტემა (party-state system)
2 შეკითხვას უნდა გაეცეს პასუხი: 1) რამდენად მართებულია ერთპარტიას ეწოდოს პარტია და 2) რამდენად შესაძლებელია ერთპარტიულ სახელმწიფოში განვიხილოთ პარტიული სისტემა.
პირველ შეკითხვასთან დაკავშირებით, საჭიროა გავარჩიოთ პარტია საპირისპირო ნაწილების გარეშე( party without counter party ) პარტიისაგან, რომელიც თავად არის ნაწილი (party as party). რეალურად, პარტიულ პლურალიზმს და ერთ პარტიას შორის განსხვავება ეხება უფრო სისტემას, ვიდრე პარტიას, რომელიც ინარჩუნებს იგივე მექანიზმს და სტრუქტურას, რაც პლურალისტურ სისტემაში, ანადგურებს სხვა პარტიებს, მაგრამ თავად რჩება პარტიის მსგავს ორგანიზაციულ იარაღად. რაც შეეხება სისტემას, აქ ცხადია, რომ ეს სისტემა ვერ იქნება პარტიული სისტემა, ერთ პარტიას არ შეუძლია ამის წარმოქმნა. თუ ვივარაუდებთ, რომ ეს არის ერთი პარტიის სისტემა, მაშინ შემდეგი სირთულეებია: სისტემის კონცეფცია უნდა აკმაყოფილებდეს მინიმუმ ორ მოთხოვნას: 1) მას უნდა გააჩნდეს ატრიბუტები, რომლებიც არ ეკუთვნის სისტემის შემადგენელ არც ერთ ცალკე აღებულ კომპონენტს; 2) ის უნდა შედგებოდეს მისი კომპონენტების სქემატიზირებადი ურთიერთქმედებებისგან, რომელთაც გარკვეული ჩარჩო გააჩნიათ; ერთპარტიული სისტემა კი ვერ პასუხობს პირველ მოთხოვნას, იმიტომ, რომ იგი და მისი ატრიბუტები ემთხვევა პარტიას და მის ატრიბუტებს, ხოლო მეორეს იმიტომ, რომ ურთიერთქმედება ხდება არა სისტემის ჩარჩოში, არამედ მის გარეთ, რადგან სისტემის და კომპონენტის საზღვარი ერთი და იგივეა. ასე რომ, არ არის სწორი დავუშვათ სისტემა პარტიაზე მაღლა, მაშინ ის უნდა ვეძებოთ თავად პარტიაში, პარტია როგორც სისტემა. ამ შემთხვევაშიც არ ვიქნებით კორექტულები. შეცდომა შემდეგშია: ჩვენ სისტემის პარტიაში დაშვებისას ვცვლით ანალიზის დონეს, გადავდივართ რა სისტემის ანალიზიდან პარტიის ანალიზზე. სად არის მაშინ სისტემა? თუ ერთი პარტია არის უკვე არა ნაწილი, არამედ მთელი, ისევე, როგორც სახელმწიფო, მაშინ ლოგიკურად გამომდინარეობს, რომ ორი მთელი ვერ იარსებებს თუ ისინი ერთმანეთს არ ემთხვევა. ამრიგად, სწორია ტერმინი პარტია-სახელმწიფოს სისტემა (party-state system), იქნება ეს სახელმწიფო, რომელიც ცდილობს პარტიის აბსორბირებას თუ პირიქით. უნდა ისიც ავღნიშნოთ, რომ ყოველთვის სადაც ერთი პარტიაა არ შეგვიძლია ვილაპარაკოთ პარტია-სახელმწიფოს სისტემაზე. უბრალოდ, ამ შემთხვევაში ჩვენ ვაქვს ან ამ ტიპის სისტემა, ან საერთოდ არ არის რაიმე მნიშვნელოვანი სისტემა. ამ სისტემის მთავარი ფუნქციონალური მახასიათებელია სუბსისტემური ავტონომიისათვის ხელის შეშლა, რაც მას პარტიების გარეშე სისტემისგან გამოარჩევს. შეიძლება ერთგვარი ტერმინოლოგიური უზუსტობა იყოს, როცა აქ ვიყენებთ სიტყვა “პარტიას”, რომელიც თავისთავად არ შეიძლება იყოს მთელი, რადგან მხოლოდ ნაწილია, მაგრამ სხვა ტერმინის არარსებობის პირობებში ჩვენ შეგვიძლია დავუშვათ ამ ტერმინის გამოყენება მონოპოლიურ პარტიასთან მიმართებაში თუ მკაფიოდ განვასხვავებთ სისტემის თავისებურებებს. ერთპარტიული სისტემა არ არსებობს. პარტიული სისტემები მხოლოდ პლურალისტურ რეჟიმებს ახასიათებთ. უნიპარტიზმის შემთხვევაში სისტემა ერთია _ პარტია-სახელმწიფო.
4. პარტია შიგნიდან
ფრაქციები, დაჯგუფებები და ტენდენციები
პარტია თავად არის მინიატურული პოლიტიკური სისტემა ხელისუფლების სტრუქტურით, წარმომადგენლობითი პროცესით, ელექტორალური სისტემით და სხვა. პარტიების, როგორც სისტემის შესწავლისას ძირითადად 2 მიდგომა გამოიყოფა: 1) შიდაპარტიული დემოკრატიის შესწავლა და 2) ორგანიზაციული მიდგომა. პირველი მიდგომა სათავეს იღებს მიხელსის ნაშრომიდან “ოლიგარქიის რკინის კანონი”. ამ მიდგომაში ძირითადი პრობლემა “დემოკრატიის” შეფასების მეთოდებშია. მეორე მიდგომა იწყება დიუვერჟედან. ორგანიზაციული სტრუქტურების შესწავლა გარკვეულწილად შეეხება შიდაპარტიული დემოკრატიის საკითხსაც, რამდენადაც დემოკრატიული პროცესი მოითხოვს გარკვეულ კონკრეტულ სტრუქტურებს, თუმცა ორგანიზაციული მიდგომა მიზნად არ ისახავს გაარკვიოს თუ რამდენად დემოკრატიული ან არადემოკრატიულია ესა თუ ის სტრუქტურები. პარტია, თვით ტოტალიტარულიც კი, არ არის მონოლითი. მასში არის ფორმალური ან არაფორმალური სუბ-ერტეულები, რომლებიც პარტიის სისტემაში ისეთივე დონეზე უნდა განვიხილოთ, როგორც პარტიულ სისტემაში პარტიები. გარკვეულ სირთულეს წარმოადგენს იმ ტერმინის განსაზღვრა, რითაც ამ სუბ-ერთეულებს ავღნიშნავთ. ტერმინი “დაჯგუფების” გამოყენება აქ, ალბათ, არ იქნებოდა კორექტული, რამდენადაც ამ ტერმინს აქვს შეფასებითი დატვირთვა. გარდა ამისა, დაჯგუფებები თავისი თავდაპირველი მნიშვნელობით ჯერ კიდევ არსებობენ მთელ რიგ განვითარებად ქვეყნებში და იგივე ტერმინის გამოყენება პარტიული სუბ-ერთეულების კლასის აღსანიშნავად გაუგებრობას გამოიწვევდა. საჭიროა სხვა ტერმინი _ ფრაქცია, რასაც არ აქვს ისეთი შეფასებითი დატვირთვა, როგორც დაჯგუფებას (ფრაქცია შეიძლება იყოს დაჯგუფება, შეიძლება არა). შიდაპარტიული სტრუქტურის კვლევა არ იქნება სრული თუ არ შემოვიტანეთ ტენდენციის ცნება. რიჩარდ როუზის აზრით, ფრაქციებსა და ტენდენციებს შორის განსხვავება მათ ორგანიზაციულ დონეებშია. ფრაქცია არის პირველ რიგში კონკრეტული ჯგუფი, ტენდენცია კი სტაბილური ეტიტუდია. სარტორი: ორგანიზაციული მომენტი არ არის მთავარი განმასხვავებელი. შეიძლება ფრაქცია არ იყოს კონკრეტული ჯგუფი, არსებობს ინდივიდუალური ფრაქციონალიზმი, ხოლო ტენდენციამ შექმნას გარკვეული ორგანიზებული ერთობა რაღაც საკითხთა გარშემო, მაგრამ ეს არ იყოს ფრაქცია. ტენდენცია აღნიშნავს უფრო ფართო, არაერთგვაროვან სუბ-ერთეულს (მაგ. მემარცხენე და მემარჯვენე ტენდენციები), ხოლო ფრაქცია უფრო ერთგვაროვან, მჭიდროდ შეკრულ სუბ-ერთეულს.
ფრაქციები სხვადასხვა სახის არიან და სხვადასხვა ფრაქციები სხვადასხვანაირ ზეგავლენას ახდენენ 1) პარტიის ერთიანობა-ფრაგმენტაციაზე და 2) შიდაპარტიულ ურთიერთობებსა და დინამიკაზე. შეიძლება ითქვას, რომ ფრაქციების ბუნება განსაზღვრავს პარტიის ბუნებას. მსგავსი იდეოლოგიის და სტრუქტურის მქონე პარტიები შესაძლებელია მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდნენ თუ მათი ფრაქციების ბუნება განსხვავებულია.
1) ორგანიზაციონალური, 2) მოტივაციური, 3) იდეოლოგიური და 4) მემარცხენე-მემარჯვენე.
1. ორგანიზაციული მიმართულება. გამოდის პირველ პლანზე, რამდენადაც პარტიას და დაჯგუფებას შორის განსხვავება მნიშვნელოვანწილად მათი ორგანიზაციის დონეებშია გამოხატული, თუმცა დღეს ჩვენ ვიცით, რომ ზოგ შემთხვევაში სუბ-ერთეულები შეიძლება უფრო მეტად იქნენ ორგანიზებული, ვიდრე მთლიანად პარტია. სუბ-ერთეულების ავტონომიურობის ხარისხი პარტიასთან მიმართებაში არის ინდიკატორი, თუ ანალიზის რომელ დონეზე იქნებოდა მოცემულ შემთხვევაში უფრო მართებული _ პარტიულ თუ სუბპარტიულ დონეზე. ორგანიზაციონალური მიმართულება ასევე მიგვითითებს შიდაპარტიული ფრაქციონალიზაციის ხარისხზე. ამ მიმართულების გამოყენებისას არ უნდა გამოგვრჩეს შემდეგი ფენომენის გათვალისწინება: გრაქციების ორგანიზებულობა “გადამდებია”, თუ გარკვეული ფრაქციები მეტად ორგანიზებულნი ხდებიან, დანარჩენები მიჰყვებიან მათ მაგალითს, რათა ეფექტურად გაუწიონ მათ მეტოქეობა. ამრიგად, ორგანიზაციონალური ცვლადი შეიძლება შეიცვალოს, მაგრამ ფრაქციები დარჩნენ იგივე სხვა პარამეტრების მიხედვით.
2. მოტივაციური მიმართულება. უფრო პირდაპირ შეეხება სხვადასხვა ტიპის სუბ-ერთეულების განსხვავებებს. ჰიუმი ანსხვავებდა ორი ტიპის დაჯგუფებებს: ინტერესის და პრინციპის საფუძველზე. ინტერესით მოტივირებულ დაჯგუფებებში შეიძლება 2 სახეობა გამოიყოს: 1) ძალაუფლების დაჯგუფებები (power factions, ძალაუფლება_მიზანი), 2) “ნადავლის” დაჯგუფებები (spoils factions, უფრო გარკვეულ სარგებელზე ორიენტირებული, ვიდრე ძალაუფლებაზე). რაც შეეხება ჰიუმის პრინციპზე დაფუძნებულ ჯგუფებს, დღევანდელი “პრინციპის ფრაქციებიც” შეიძლება ორ ნაწილად დავყოთ: იდეოლოგიური ჯგუფები და იდეის ჯგუფები, ანუ ჯგუფები, რომლის იდეები, შეხედულებები არ იზიარებენ იდეოლოგიური ჯგუფების სხვა მაჩვენებლებს. ეს დაყოფა მნიშვნელოვანია ევროპულ ლიტერატურაში არსებულ საკითხთან _ იდეოლოგიურ პარტიებთან და შეხედულების პარტიებთან მიმართებაში. ამ მიმართულების გამოყენებისას სირთულეს წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ინტერესის საფუძველზე გაერთიანებული ჯგუფები ხშირად ინიღბებიან ეფექტურობის, იდეოლოგიის და სხვა საფარს უკან, რაც ლეგიტიმაციისკენ სწრაფვით აიხსნება. რომ არ შევიდეთ შეცდომაში, აქ უნდა ჩავრთოთ გარკვეულწილად ორგანიზაციონალური მიმართულება და გავარკვიოთ რამდენად გააჩნია ამა თუ იმ ფრაქციას კლიენტელისტური ქსელი და რამდენად არის მისი ფუნქციონირება კლიენტერული ტიპის. თუმცა, აქაც არის სირთულე _ კლიენტელისტული სტრუქტურის არსებობა-არარსებობა მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია თუ რა ძალაუფლებას ფლობს ეს ჯგუფი. მოტივაციური მიმართულების გამოყენება უნდა შეიცავდეს მთელ რიგ ინდიკატორებს, პერიოდულ დაკვირვებებს და რეპუტაციონალურ მეთოდს.
3. იდეოლოგიური მიმართულება. ეს მიმართულება გარკვეულწილად შეხებაშია მოტივაციურ მიმართულებასთან, რამდენადაც იდეოლოგია ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოტივაციური ძალაა, მაგრამ მოტივაციები იდეოლოგიით არ შემოიფარგლება, ეს სხვა განზომილებაა. მოტივაციური კონტინიუმი მდებარეობს წმინდა დაუინტერესებლობიდან წმინდა ეგოიზმს შორის, იდეოლოგიური კონტინიუმი მდებარეობს იდეოლოგიურ ფანატიზმს და პრაგმატიზმს შორის. ეს ორი მიმართულება ამრიგად შესაძლებელია დამოუკიდებლად იცვლებოდეს. მათი გამოყოფა ერთმანეთისაგან დაგვეხმარება იმ შემთხვევების შესწავლისას, როდესაც პირადი ინტერესებით მოტივირებული დაჯგუფება იდეოლოგიური კამუფლიაჟის მიღმა იმალება. კიდევ ერთი მნიშვნელობა ამ მიმართულების არის ის, რომ იგი მიუთითებს კულტურულ ფაქტორზე, პოლიტიკის საერთო დაძაბულობის დონეზე მოცემულ კულტურულ კონტექსტში.
4. მემარცხენე-მემარჯვენე მიმართულება. ეს ყველაზე ნაკლებად სანდო კატეგორიებია, თუმცა მათი გამორიცხვა არ იქნებოდა მართებული, რამდენადაც, როგორც ფართო საზოგადოება, ასევე ელიტები ხშირად ამ კონტექსტში აღიქვამენ პოლიტიკას. ასევე ეს მიმართულება კარგად ართმევს თავს ტენდენციების, დამოუკიდებელი პოზიციებისა და ატომიზირებული კონფიგურაციების იდენტიფიკაციას. სირთულე აქ იმაშია, რომ ძნელია მრავალმხრივი მიმართულებების ამ სქემით დახასიათება, ამიტომ ეს სქემა უნდა გამოყენებულ იქნას მას შემდეგ, რაც გამოყენებული იქნება მოტივაციური და იდეოლოგიური მიმართულებები, რის შემდეგაც სუფთა სახით ეს კატეგორიაც დამოუკიდებელი ცვლადი იქნება. არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც, რომ ეს მნიშვნელოვანწილად სუბიექტური კატეგორიაა და როდესაც რომელიმე ჯგუფზე ვამბობთ, რომ ეს მემარცხენე ან მემარჯვენე ჯგუფია, ჩვენ ვამბობთ, რომ ის ასე აღიქმება ზოგადად.
Wednesday, April 14, 2010
Social Democratic Movement for the Development of Georgia
Social Democrats for the Development of Georgia
Program Principles
It has been twenty years since Georgia has become an independent state. Intense and serious discussion on how people should live has not become the issue on the agenda of the society during this period. Georgia and our people have not made their choice yet.
The country has been following the course of certain politics, which is mainly defined by outer influences.
The spread of radical forms of globalist neo-liberalism and neo-conservatism has borne negative results to Georgia, burdened with difficult heritage of new, unstable soviet epoch and many challenges such as collapse of the territorial integrity, ineffective centralized and concentrated administration etc. Layback from the developed states deepened, the country has inclined towards authoritarian leadership (principles of soviet “democratic centralism” have merged well with radical neo-liberal expert avant-gardism in the revolutionary administration ideology), social inequality and oligarchy established (supported by competition success propaganda drawn to Darwinism), threat of cultural uniformity (marginalization of self identity).
Past twenty years have shown us that the established fundamentalist-type globalist neo-liberalism cannot create guarantees for the development of states and people.
Democratization deprived of social insight and development perspective, slogans of human rights and effective market economy brought about the results that are absolutely different from these slogans.
We represent the part of the society who thinks the status-quo is unjust and without perspectives. Therefore, we call the society and people to change it.
Our society today stands before an extremely difficult and important problem.
We have to find creative approaches which will enable us to overcome the political and economic stagnation and define a better road for our country’s development.
We believe that the only subject who can bear the responsibility for this difficult task are people themselves.
We, as a part of these people, are ready to share the responsibility and participate actively in to meet this challenge together with the part of the society who aims at the development of the country.
Development
We see the development of the country as the first and the main aim, which signifies – development for everyone. It means – social, economic, political, cultural and personal development.
Without the entire development of the country the establishment of fundamental human rights and adequate living conditions as well as democratic order is impossible.
We propose the way of development which is brought about by the past and the present of the country, Georgia’s culture and traditions, interests and aspirations of Georgian people.
Georgia is a European country and, therefore, natural way of our development is a European way, which is based on such universal values as: liberty, equality, justice, solidarity, cooperation, good neighborliness and humanity.
The stress on European way does not mean that Georgia has to take after other countries, but that it has to bear responsibility for its future and self-development.
The development of Georgia as a state means
• Social development
• Economic development
• Political Development
• Cultural development
• Territorial development
We aspire towards a society where
• Generation solidarity is attained; traditions are respected on the basis of professionalism and experience;
• An individual has a right to free development;
• Unemployment is declared not only economic but also social, political and humanitarian problem;
• Modernization is mainly seen as investment in the human resources;
• Development of economy and of the entire society is based on knowledge, education, science;
• Symmetrical development of the country is a priority – equaling department’s urban and agrarian and regions’ social-economic and cultural levels;
• Development of the education sphere, state support of the science and artistic work is a high priority
Our main aim is the growth of people’s well-being, which is based on regional development, their political and economic rights enhancement, stimulation of innovative processes and country’s political, economic, social and cultural modernization.
We aspire to such a developed society where social economy and social democracy functions effectively, where liberty, equality, justice and solidarity are respected.
Liberty, Equality, Justice, Solidarity
• Liberty and equality are equal values. Liberty is impossible without equality; equality is impossible without liberty.
• Every person is free and equal – equally free.
• Individual liberty is spread until it hinders other person’s liberty or fundamental right of equality
• Personal freedom is a guarantee of human honor.
• Political liberty is a right to choice and participation.
• State and society has to create equal conditions and opportunities to its citizens to unveil their capacities and realize their rights.
• Principle of Justice means that everyone is equal to the law, state, justice and society.
• Full realization of the Principle of Justice is impossible without the social and institutional support of the social justice.
• Liberty, equality and justice are dependent on the accessibility of social goods. If everyone does not possess these goods equally, everyone is not free equally.
• Liberty is used by those who are socially protected.
• Provision of social protection is provision of liberty protection.
• Real establishment of liberty, equality and justice in the modern difficult society is only possible through maximal realization of solidarity principle in the social, economic and political life.
Society and State
Solidary Society and Social Justice
Shift to market economy in Georgia coincided with the reestablishment of state independence. In the rest of the world it coincided with intensification of globalization and neo-liberal economic processes.
Through complex relationships of these factors in Georgia new order has been established, where citizens acquire more importance, as consumers, but loose opportunities, as owners of democratic rights, who can influence the ongoing processes in politics as well as economy.
Society should provide with solidary effort for the wellbeing of all and for the fair distribution of this wellbeing.
Individual and social rights cannot substitute each other, they cannot be juxtaposed.
Only where human social rights are realized, all members of society benefit of the individual rights.
People work not only for income but also for acquiring adequate social product for life, creating their social and cultural identity, boost self-esteem. Potential of saving income, therefore, is one of the main principles for realizing citizen’s positive rights.
We are against market fundamentalism, which is undermining spheres of social values.
We support market economy as a whole, but we think that the state should play central (and important) role in social and economic issues on state and regional levels.
Increase of personal responsibility for actions is extremely important. This however, should not undermine state responsibility and discredit the idea of distribution in the social mind.
Middle class should be the guarantor of such social and state order.
Middle class in Georgia is quite small and hence cannot provide historically and institutionally for its functions, amongst which are stability, realization of historical continuity and entire perspective of the society.
Middle class is the main force of modern society development and progress, guarantor for social sustainability and political stability.
Economical middle class is not social and political middle class – it has to be social and political high class.
Middle class having large social representation has to become a priority of the modern state.
New Social Contract
There are practically no social institutions today in Georgia, which would have carried out a mediatory role (function) between the society and the state.
The traditional social values are eroding; orientation values are undefined and vague. Strife towards personal autonomy and individualization of all spheres of life is apparent.
Social inequality and social fragmentation have been growing; feeling of social aloofness has become strong.
On the background of total mistrust towards social institutions, individual faces challenges alone and an alternative to these challenges are sought in conformism and adaptation (based on infantile hopelessness), or in the extremist anti-system actions, which are directed towards revolutionary oligarchy, that, as the experience shows, causes authoritarism and oligarchic dictate.
We have to create our own state. Citizens have to have a feeling that the existent state is ours and that the decisions taken by the state are taken by us (or by our compatriots, who take into account our aspirations and interests).
Social and state order has to be based on social contract, which has to be agreed upon by the majority of the citizens.
Citizens and the state have to realize their rights, duties and responsibilities.
Social dialogue has to become the basis for politics.
Government has to have only nominal mandate of administration, which has to be carried out within the framework of the contract.
The cultivation of the feeling of social unity has to be provided by united actions – the existence of social sphere – together with its functional ethics which is guarded against the intrusion of market forces.
This social space is not only a family or network of friends. It encompasses education, health care, culture, social protection spheres; economic infrastructure (roads, communications, energy sector etc.).
It is realized in the collective form of action (trade unions, associations, interest groups, parties).
Main value within the social sphere is not money but human and social capital. The state has to provide conditions for total accessibility to the so called social goods.
• Social goods are goods that can be consumed by all individuals in the territorial and political area where these goods are distributed. No one can be excluded from the consumption of these goods. This is resulted either from the specific characteristics of these goods or from their judicial or legitimate character. These goods are, for instance, air cleanness, subsistence wage, human rights protection, free education, etc.
• Equal accessibility to social goods is an important condition for provision of basic rights. Rights, institutions, social and personal safety, clean air, clear environment, health care or education – these are social goods that cannot be equally provided to everyone only by self-regulated market mechanisms or agreements amongst individuals. Provision of social goods is dependent on political will and actions, which have to be based on solidarity and social justice process.
Economy
The economy should serve for the interests of the society, not vice versa – the society to the interests of the economy. Our reference-point is the market economy envisaging both the social and common needs.
We suppose that the way of transition to the market economy being accepted up now by Georgia, cannot lead us to the economic system with highly effective and desirable social results.
We thing that the low benchmark from which the economic progress of the country must start, is not just a problem, but a certain chance and reserve for achieving the high speeds of development and overcoming during the short time the economic backwardness of our country through using the technological progress and institutional instruments of the developed states and the affective combination of both internal and external conditions of the national economy.
Our main purpose is to form the public-oriented and coordinated mixed economy.
The term “mixed economy” means that a pluralism of types of ownership and a reliable functioning the coordinated market mechanism is already achieved. A progressive nature of any single form of ownership is determined not by an ideological cliché but by its real effectiveness. A private property is a true fundament of the economic system, however, there exist other forms of the collective and the state ownership, performing an important function in line with it. The State plays a considerable role in creation and distribution of the public goods (values, product), which can be used by any individual within the frameworks of those political and territorial areas where such goods are created. Nobody can or must be excluded from using them, proceeding from their physical features or legal nature. Such goods are: a fresh air, a healthy environment, a necessary minimum wage for living, a healthcare, a free education, etc. An equal access to the social goods is he most essential precondition for realization of the fundamental human rights. The projects of various directions and fields having a vital importance for the state, are often implementing through using the state-owned property.
The economy must be developing on the grounds of a clearly formulated economic policy, that should have a force of a law. Such the policy should integrate different State-pursued and private policies (innovative, agrarian, environmental, power engineering, scientific, small businesses involving, investments, educational, informational, etc.) Fulfillment of this task should be secured by a full independence of and feeling of safety by the economic entities on one hand, and introduction of the system of stimulating instruments by the state, on the other hand.
It is of an utmost importance to ensure that both the businessmen and the public officers in particular and the large public in general, be well-aware of the terms and conditions of the economic policy.
Coordination of the economy shall mean the following:
a) The State is actively involved in the economic and the social spheres on both the central -national and regional (local) levels.
b) The economic system (order) is related with the common public order through the specific inter-correlated manner. In such systems, a stable and a well balanced relations exist between employers, employees and the State (the so called Tripartite principle).
In contradiction to the neo-liberal belief that the non-coordinated economic systems can better meet the need of a global integration of the financial and stock markets, the advanced experience shows that the well-coordinated market economies are more successful during the medium- and long periods.
A coordinated economy implies an existence of “little but effective State“, which adopts good (effective) laws and creates relevant conditions for their practical implementation: where the government, based upon the adopted laws, pursues a scientifically justified and clearly formulated economic policy, that should be a sum of separate private policies (innovative, agrarian, environmental, power engineering, small business, investments, etc.).
It is quite difficult task to implement the economic policy that is based upon the defined priorities. Therefore, the State should take care for a professional training of public officers, gaining the foreign experience, science-based support of the management.
The activities of the institutions being involved in securing the macroeconomic management i.e. the National Bank, the Ministry of Finance, the Antimonopoly Service, the Department for Statistics, etc.) must be improved qualitatively, frequent reorganizations on these institutions must be excluded, while a sustainable perfection thereof – promoted.
The economic policy must be directed to growing competitiveness of the country. An achievement of a regional competitiveness can be considered as the first phase in this direction. The system of stimulating measures (tax, budgetary, credits, grants, scientific support, etc.) should contribute to the interrelated and well-proved directions listed below:
• Transition from the factors-based economy first to the investments-based and then to the innovations-based economies. Proceeding from the aforementioned the directions of the investment policy should be defined and, the local investments and creation of the free market of securities should be promoted particularly. Introduction and mastering of the advanced technologies and establishment of the joint ventures must be considered as the priority tasks.
• Support to production and realization of the export goods: A due functioning of the effective modern economy in Georgia seems to be impossible without a strong export. The export should be oriented to the local markets, first of all. The developments taking place in the current era of globalization show it clearly that the regional cooperation has no alternatives, especially for the economies like Georgia. Our direct neighbors and the European Union may be considered as our major partners, to this end.
• Agriculture: The agrarian products must be regarded as the most important factor for strengthening the exporting potential of the country. The current situation in this field is critical, since the agrarian products not only fail to form a considerable part in the export , but take a lowest position on a local markets, as well. For instance, on 1 dollar of the national product the Namely the export goods valued as 4 dollars come. Production of the goods with the ecological trade mark, through using the nature-saving technologies, should become the essential priority of the economic policy of the government, in the agrarian sector. Agriculture cannot be considered as a branch of the national economy involved only in production of the food products and raw materials. A special nature of this sector is, that its production is result of the “alive” alive process where the main “alive” soil serves as the main tool. Agriculture had been a generator of the Georgian culture. A village is place where the national traditions have been originating and developing as a result of and based upon our spiritual and material values. As a result of a lack of attention by the State to such social phenomenon as villages are with their potential and significance for the development of this strategic branch of the national economy, they are facing to the risk of becoming completely unpopulated. Therefore, the State must do all its best for assisting and supporting the revival and development of the farming, farmers cooperation, agro-industrial integration, innovations, strengthening the participation of communities in the local self-governance. All these will contribute to and make nonreversible the process of revival of the agriculture.
• Middle class. Development of medium, small and micro businesses is considered to be one of the priorities of the economic policy and the essential component of formation of the middle class of the society, that is currently very small and weak, in Georgia and, as a result, fails to fulfill its main historical and institutional function: securing the social, economic, political stability, social progress, permanency, general perspectives of the country.
• Development of the regions, especially the mountainous areas of Georgia through rehabilitation of the family-, and adventurer ecotourism, local trading. Georgia must use fully its geographical advantages, develop the transit and related services, including the tourism and financial ones. However, creation of the material values should be considered as the main priority.
• We must regulate our economic activity in such a manner that preserve with a maximally possible extent the healthy environment and foresee the exhausting nature of the natural resources (so called non-renewable resources). Thus a sustainable development must be the main reference point. It means that use of the resources-saving technologies in all spheres, with manufacturing the products having the ecological trade marks must become the main priority of the State.
Socially oriented economy
We support market economy, but not market society.
We should settle “principle of social partnership“ that represents a mechanism of opposition softening existed between labor and capital.
We support alliance between employers and employees, consolidation of branch professional associations and their introduction in the process of economic and social policy formation that provides dialog and concession inside society.
We designate, that current Labor Code suitable only for employer’s interests, completely excludes possibility of realization of economic democracy and therefore it is economically inefficient. That is why we categorically demand fast and basic change of this code.
We consider the unemployment not only as economic problem but also social, political and humanitarian problem. Every individual has a right to work, which follows from the concept of equal human dignity and social citizenship.
• The state is obliged to provide realization of this right. To help the individual to find the work
• The gainful work creates conditions for self-respect and social acknowledgement. Social safety must be equally guaranteed.
• For insuring the right to work the state works towards full employment through the macroeconomic policy mechanisms, activity of local authorities, educational policy, etc.
• Globalization of economy and the accelerated technological transformation in the economy and society, based on the knowledge causes the urgent structural changes, redistribution of functions of work and fast deterioration of professional knowledge. In such conditions most important is supporting of institutions of the uninterrupted education (lifelong study) and permanent readiness for professional adaptation which will be the best basis for employment.
In the economy the state is preserving the role of security of the country and social stability of society (that can’t be solved by ultra liberal economy).
• Every citizen has the fundamental social-economic rights and liberties given by law.
• The government creates conditions for satisfaction of considerable requirements of the population using developed social infrastructure.
• The state will redistribute the incomes through the effective taxation system to be useful for less secured citizens and in such way it gives the means of subsistence and also promotes establishment of social responsibility and traditions of a society.
In the framework of socially oriented economy and social welfare state we will provide:
• Creation of a guaranteed minimum income of each individual and each family.
• Protection of an individual and families against such social risks, as illness, an old age and unemployment.
• Offering the best social service to every citizen not depending upon their social and economic status and condition.
• Rendering of the maximum social help to the people having limited possibilities and their high-grade integration into a society.
• Our main target is to achieve social justice, which means guarantee of the basic rights, equal chance of a life, avoidance of social risks and increase of well-being of the person at the expense of economic growth, active support of industrial activity, increase of workplaces.
Our priority task is humanization, democratization and socialization of economy, creation of such economic models, which is based on symbiosis of equality and economic efficiency.
We believe, that realization of liberal values in the society is impossible till the economy is creating the unemployment and inappropriate inequality in distribution of incomes. Moreover, equality is economically effective as “when rich grows even more and poor grows poor, the economy dies”.
We represent political force focused on development, which accelerates modernization of economy of Georgia on the basis of social justice, social partnership and solidarity, preservation and using of national traditions and culture.
EDUCATION
Development is impossible if there is no solidarity, mutual support and emotional experience of socially vulnerable layers. For emotional experience of such kind it is necessary that the society is penetrated by appropriate system of the values. This system of values can be only organized as a result of aimed training and education. Valuable humanistic education is necessary for development and transformation of our society. This kind of education means the appropriation of not only knowledge and information but also of humanistic values.
One of the main values of an individual the personality is the respect of personal beginning. Love towards a friend turned into main commandment and imperative by classical humanism. Exactly this relation towards the personality created a basis for classic humanistic training and education. This education means as the work out of main competencies as well the appropriation of definite principles and appropriate lifestyle.
Contemporary Georgian society lacks the humanistic education. It is obvious that this training should be based over recognized human rights and freedom of consciousness but meanwhile we should not forget the basis of classical humanism education – Antique and Christian roots of Georgian and European cultures as the expression of our identity in constant and peaceful dialogue of the cultures. Only with the solid consciousness of this kind of identity the true openness is possible towards another personality and constant readiness for the dialogue with other cultures- the dialogue which shall be not consequent political-economic conjuncture but the inner demand. Education should become the forepost for development and transformation of our society.
Modern secondary and higher schools of Georgia should be based over the century old experience of European classic education what obviously does not eliminate but necessarily means full consideration of the best Georgian traditions as well as of modern requirements and challenges.
Education is the main pre condition of the development. Development begins not by finances or material resources but with the people and their education, organized discipline. Education is the gradual and long process. The right for education and uninterrupted education is one of the most important priorities for us, as education is the tool which influence future opportunities of each citizen.
Education is the key for socially equal and economically successful society. Educated society has highly qualified labor forces, which is able and shall constantly renew its knowledge, skills and obtain new qualifications. This is substantial condition. Education is the best insurance for unemployment. Investment in education is the investment into development opportunities of personal freedom and potential social development.
Education Principles
• Each individual has the right for thoroughly basic education what should begin at the earliest age and gives the opportunity of self strengthening to personality.
• Each individual has the right to get professional education, the highest education, get the skills and the knowledge.
Education Right has Three Aspects
• This is fundamental social right for each citizen.
• It refers to the equality principle of the opportunities. Neither of the social groups should be privileged or discriminated based on the origin or the economical situation
• Politics for realization of this right.
Aid at Early Childhood
Unused opportunities at this period demand more efforts in future so at this age the aid of educational programs is more fertile and it is the guarantee of future success. The provision of opportunities equality principle demands the existence of the kind of education system which shall create equal conditions to each child in creation of educational opportunities.
The School
The supervision of children all day long is the equality from the point of view of employment, in fact for women. Daytime schools support the full time employment of the parents thus helping their equality.
The autonomous self governance is important for Public schools. Every individual should be taught independence in education and in action. The pupils and the parents should be involved in the pedagogic work. New comprehension of the School as of new notion is the outcome of it - this is the place where the pupils help each other in acquisition of competencies and life guide. This is the social function of the school.
Professional Education
Initial basic professional education is the precondition for each individual to get appropriate work and to achieve personal independence. Each person has the right of personal training, among them the poor progress student. The National professional education system has to be world wide recognized. This system is to work guaranteed during economic crisis as well.
University Education
The increased quantity of educated people is demanded by modern living, the society, based over knowledge and the economy. The successful university education is the pre condition of individual freedom and social influence. The education policy at the university level has to consider the financial support for talented students from socially poor families.
Post-diploma education: the lifelong learning has to be possible for everyone who can develop and improve the knowledge and the skills. This possibility has to be provided by appropriate State and social institutes.
Governance
We are striving for a modern democratic State to be relied upon the political activity of its citizens; for a State ensuring a struggle for the social objectives; A State able to be changed in line with the new challenges and strengthen its skills to deal with them.
The State governance should be responsible, accountable, effective and, be implemented through the principles of representation and participation.
A decentralization of the governance is essential and should be carried out through the principles of division and sharing the state power, that implies a separation of the powers in both horizontal (legislative, executive, judicial) and vertical (central, regional, local) dimensions.
On a top (central, national) level, the representation must be ensured maximally, while as to the local and public institutions levels, a participation must be guaranteed.
A distribution of the competences and a wide introduction of the participation should promote a process of the shared (consensual) decision-making that, in its turn ensures an existence of the responsible, accountable, and effective governance.
Formation of a really representative parliament should be the initial and the necessary step to this direction.
The parliamentary elections should be conducted according to the regional – proportional system (on the basis of the lists presented in the regions) that ensures both the proportional representation of the electorate (that is absolutely ignored in conditions of the current majority electoral system) and the responsibility and accountability of the elected parliament members to the population (electorate) in the regions.
Such the system will promote a further activation of the social-and-political life in the regions, increase a responsibility of the local population, stimulate a cooperation between the public and political groups, create a basis for sharing the powers and making the consensual decisions.
For strengthening the aforementioned principles, the rule of the preferential voting, where a voter may vote for several candidates by ranging, would also play an important positive role.
The current system of presidential elections causes the institutionalization and consolidation of the authoritarian (super-centralized, super-concentrated, personified) governance, practical abolition of the representative function of the parliament, a complete disappearance of the accountable and responsible governing institutions in the political system.
Inexistence of the institutional channels, which could ensure an input of interests of single public groups in the policy, the citizens are turned into the voters only and, their participation in the social-and political life, is limited just by voting in the presidential elections.
As a result, instead of the constitutional, representative and participative democracy of the European type, we have the so called “Peoples Democracy” with the Soviet traditions, which is based on the principle of the Democratic Centralism.
Taking into consideration the above mentioned shortcomings and weaknesses, the said system is not able to provide the state governance in the conformity with the interests of the civil society and. at the same time, cannot meet the challenges the further development of the country is facing with.
This system is too fragile, makes it practically impossible to substitute the state power by democratic ways (through the elections) and, creates the possibilities (risks) of development of the political processes by way of revolution, that finally causes an introduction of the ochlocracy and the oligarchic governance and, increases the threats.
Therefore, the existing presidential system should be substituted by the parliamentary system. The powers of the president must be limited by the representation only. The executive branch of the state power should be formed (staffed) and controlled by the parliament (the president may also be elected by the parliament).
Introduction of a true self-governance is vital.
Both by historical and logical viewpoints, it is unimaginable to have a really representative and participative governance without local democracy.
In order to ensure a maximal participation, all possible competences should be necessarily delegated to the maximally lower levels of the governance.
Consideration and regulation of issues of the local level, should be included in the competence of the local self-governance bodies, while the ones of the regional importance – in the competence of the regional self-governing bodies.
Certain competences should be delegated to the public institutions, which then automatically make the relevant decisions (in the spheres of education, professional activities, etc.)
Such the system will serve ensure a further activation of citizens, increase respectively their responsibilities and form a stable fundament for the responsible, accountable and effective governance.
For resolving the very complex tasks of the state strengthening and economic development, a special attention must be paid to training and re-training of the top public officers, including those being elected on their posts.
A formation of the corps of the top officials as well as a formation of their professional knowledge and ethics, seems to the most important task of the State. A regulation of the age qualification of the public officers, an observance of the professional ethics standards and laws by them should become a subject of a special care by the State. The top level of the state power should become an exemplary, in observance of the laws and the norms of the professional ethics.
A governance on the basis of the unity of officially recognized politics – that is required by us unconditionally, - is such a new thing for Georgia, that a re-training of the existing public officers and understanding a content of these politics by each performer, will become necessary.
Foreign Policy
The foreign policy of Georgia should serve for the country’s national interests. Any decision, agreement and/or pact should proceed from the national interests of Georgia and, at the same time, should avoid any threat to the security of the country, its population, statehood, ecology and culture.
The national Interests of Georgia shall be determined by the Georgian nation, through the democratic institutions and procedures.
The foreign policy of Georgia must be relied up upon the existing global realities. It should specify the tactical reference-points with taking into account the future perspectives. A partnership and a dialogue should become the main forms of activity for the Georgian diplomatic corps.
The partnership and the dialog must first weaken and then eradicate fully the conflicts in relations with Georgia.
Principles and Tasks
• Peaceful, good-neighborly relations with both neighbors (CIS States, Europe, Turkey) and global actors (USA, Russia);
• De-ideology of the Foreign policy;
• Pragmatism and flexibility of the foreign policy;
• Introduction of the regionalism, namely, the open-type European regionalism, instead of the servile submission and the global order and, support of these principles by Georgia;
• Joining the European Union – as the instrument for a development of the Georgian statehood and preservation of our cultural identity. The membership in the EU will ensure a strengthening and development of the culture of democratic governance in the Georgian society and, development of the new generations of Georgians.
• In regards with the conflicts – peace, cooperation, postponing the disputable political issues until the due confidence occurs in relations with the relevant arties
Concerning the conflicts
• Legal protection of the territorial integrity of Georgia on the international arena;
• Legal struggle for releasing of the territories occupied by the Russia;
• Refusal of use of force for resolving the territorial integrity-related problem;
• Providing the political guarantees of the safety to the population of Abkhazia and Tskhinvli Region;
• Moratorium on determining the status of the occupied territories;
• Unconditional re-establishment of contacts with Abkhazians and Ossetes in humanitarian, economic, and cultural spheres;
• Demilitarization of the conflict regions;
• Rejection of the revenge
• Abkhazia an South Ossetia, like the Abkhazians and Ossetes, are inseparable parts of Georgia and enjoy all those rights and privileges as any other nations and territories of Georgia
• The aggressive and the revenge-seeking attitude towards Abkhazians and Ossetes (since there are the citizens of Georgia) shall be impermissible
• Georgia, despite the status-related disagreement, shall be ready for and contribute to peaceful, good-neighborly and intensive economic, social, humanitarian, cultural and educational relations with Abkhazians and Ossetes.
A consideration of the problem related to the status of the territories, must be started only after restoring the confidence between Georgians, Abkhazians, and Ossetes
Program Principles
It has been twenty years since Georgia has become an independent state. Intense and serious discussion on how people should live has not become the issue on the agenda of the society during this period. Georgia and our people have not made their choice yet.
The country has been following the course of certain politics, which is mainly defined by outer influences.
The spread of radical forms of globalist neo-liberalism and neo-conservatism has borne negative results to Georgia, burdened with difficult heritage of new, unstable soviet epoch and many challenges such as collapse of the territorial integrity, ineffective centralized and concentrated administration etc. Layback from the developed states deepened, the country has inclined towards authoritarian leadership (principles of soviet “democratic centralism” have merged well with radical neo-liberal expert avant-gardism in the revolutionary administration ideology), social inequality and oligarchy established (supported by competition success propaganda drawn to Darwinism), threat of cultural uniformity (marginalization of self identity).
Past twenty years have shown us that the established fundamentalist-type globalist neo-liberalism cannot create guarantees for the development of states and people.
Democratization deprived of social insight and development perspective, slogans of human rights and effective market economy brought about the results that are absolutely different from these slogans.
We represent the part of the society who thinks the status-quo is unjust and without perspectives. Therefore, we call the society and people to change it.
Our society today stands before an extremely difficult and important problem.
We have to find creative approaches which will enable us to overcome the political and economic stagnation and define a better road for our country’s development.
We believe that the only subject who can bear the responsibility for this difficult task are people themselves.
We, as a part of these people, are ready to share the responsibility and participate actively in to meet this challenge together with the part of the society who aims at the development of the country.
Development
We see the development of the country as the first and the main aim, which signifies – development for everyone. It means – social, economic, political, cultural and personal development.
Without the entire development of the country the establishment of fundamental human rights and adequate living conditions as well as democratic order is impossible.
We propose the way of development which is brought about by the past and the present of the country, Georgia’s culture and traditions, interests and aspirations of Georgian people.
Georgia is a European country and, therefore, natural way of our development is a European way, which is based on such universal values as: liberty, equality, justice, solidarity, cooperation, good neighborliness and humanity.
The stress on European way does not mean that Georgia has to take after other countries, but that it has to bear responsibility for its future and self-development.
The development of Georgia as a state means
• Social development
• Economic development
• Political Development
• Cultural development
• Territorial development
We aspire towards a society where
• Generation solidarity is attained; traditions are respected on the basis of professionalism and experience;
• An individual has a right to free development;
• Unemployment is declared not only economic but also social, political and humanitarian problem;
• Modernization is mainly seen as investment in the human resources;
• Development of economy and of the entire society is based on knowledge, education, science;
• Symmetrical development of the country is a priority – equaling department’s urban and agrarian and regions’ social-economic and cultural levels;
• Development of the education sphere, state support of the science and artistic work is a high priority
Our main aim is the growth of people’s well-being, which is based on regional development, their political and economic rights enhancement, stimulation of innovative processes and country’s political, economic, social and cultural modernization.
We aspire to such a developed society where social economy and social democracy functions effectively, where liberty, equality, justice and solidarity are respected.
Liberty, Equality, Justice, Solidarity
• Liberty and equality are equal values. Liberty is impossible without equality; equality is impossible without liberty.
• Every person is free and equal – equally free.
• Individual liberty is spread until it hinders other person’s liberty or fundamental right of equality
• Personal freedom is a guarantee of human honor.
• Political liberty is a right to choice and participation.
• State and society has to create equal conditions and opportunities to its citizens to unveil their capacities and realize their rights.
• Principle of Justice means that everyone is equal to the law, state, justice and society.
• Full realization of the Principle of Justice is impossible without the social and institutional support of the social justice.
• Liberty, equality and justice are dependent on the accessibility of social goods. If everyone does not possess these goods equally, everyone is not free equally.
• Liberty is used by those who are socially protected.
• Provision of social protection is provision of liberty protection.
• Real establishment of liberty, equality and justice in the modern difficult society is only possible through maximal realization of solidarity principle in the social, economic and political life.
Society and State
Solidary Society and Social Justice
Shift to market economy in Georgia coincided with the reestablishment of state independence. In the rest of the world it coincided with intensification of globalization and neo-liberal economic processes.
Through complex relationships of these factors in Georgia new order has been established, where citizens acquire more importance, as consumers, but loose opportunities, as owners of democratic rights, who can influence the ongoing processes in politics as well as economy.
Society should provide with solidary effort for the wellbeing of all and for the fair distribution of this wellbeing.
Individual and social rights cannot substitute each other, they cannot be juxtaposed.
Only where human social rights are realized, all members of society benefit of the individual rights.
People work not only for income but also for acquiring adequate social product for life, creating their social and cultural identity, boost self-esteem. Potential of saving income, therefore, is one of the main principles for realizing citizen’s positive rights.
We are against market fundamentalism, which is undermining spheres of social values.
We support market economy as a whole, but we think that the state should play central (and important) role in social and economic issues on state and regional levels.
Increase of personal responsibility for actions is extremely important. This however, should not undermine state responsibility and discredit the idea of distribution in the social mind.
Middle class should be the guarantor of such social and state order.
Middle class in Georgia is quite small and hence cannot provide historically and institutionally for its functions, amongst which are stability, realization of historical continuity and entire perspective of the society.
Middle class is the main force of modern society development and progress, guarantor for social sustainability and political stability.
Economical middle class is not social and political middle class – it has to be social and political high class.
Middle class having large social representation has to become a priority of the modern state.
New Social Contract
There are practically no social institutions today in Georgia, which would have carried out a mediatory role (function) between the society and the state.
The traditional social values are eroding; orientation values are undefined and vague. Strife towards personal autonomy and individualization of all spheres of life is apparent.
Social inequality and social fragmentation have been growing; feeling of social aloofness has become strong.
On the background of total mistrust towards social institutions, individual faces challenges alone and an alternative to these challenges are sought in conformism and adaptation (based on infantile hopelessness), or in the extremist anti-system actions, which are directed towards revolutionary oligarchy, that, as the experience shows, causes authoritarism and oligarchic dictate.
We have to create our own state. Citizens have to have a feeling that the existent state is ours and that the decisions taken by the state are taken by us (or by our compatriots, who take into account our aspirations and interests).
Social and state order has to be based on social contract, which has to be agreed upon by the majority of the citizens.
Citizens and the state have to realize their rights, duties and responsibilities.
Social dialogue has to become the basis for politics.
Government has to have only nominal mandate of administration, which has to be carried out within the framework of the contract.
The cultivation of the feeling of social unity has to be provided by united actions – the existence of social sphere – together with its functional ethics which is guarded against the intrusion of market forces.
This social space is not only a family or network of friends. It encompasses education, health care, culture, social protection spheres; economic infrastructure (roads, communications, energy sector etc.).
It is realized in the collective form of action (trade unions, associations, interest groups, parties).
Main value within the social sphere is not money but human and social capital. The state has to provide conditions for total accessibility to the so called social goods.
• Social goods are goods that can be consumed by all individuals in the territorial and political area where these goods are distributed. No one can be excluded from the consumption of these goods. This is resulted either from the specific characteristics of these goods or from their judicial or legitimate character. These goods are, for instance, air cleanness, subsistence wage, human rights protection, free education, etc.
• Equal accessibility to social goods is an important condition for provision of basic rights. Rights, institutions, social and personal safety, clean air, clear environment, health care or education – these are social goods that cannot be equally provided to everyone only by self-regulated market mechanisms or agreements amongst individuals. Provision of social goods is dependent on political will and actions, which have to be based on solidarity and social justice process.
Economy
The economy should serve for the interests of the society, not vice versa – the society to the interests of the economy. Our reference-point is the market economy envisaging both the social and common needs.
We suppose that the way of transition to the market economy being accepted up now by Georgia, cannot lead us to the economic system with highly effective and desirable social results.
We thing that the low benchmark from which the economic progress of the country must start, is not just a problem, but a certain chance and reserve for achieving the high speeds of development and overcoming during the short time the economic backwardness of our country through using the technological progress and institutional instruments of the developed states and the affective combination of both internal and external conditions of the national economy.
Our main purpose is to form the public-oriented and coordinated mixed economy.
The term “mixed economy” means that a pluralism of types of ownership and a reliable functioning the coordinated market mechanism is already achieved. A progressive nature of any single form of ownership is determined not by an ideological cliché but by its real effectiveness. A private property is a true fundament of the economic system, however, there exist other forms of the collective and the state ownership, performing an important function in line with it. The State plays a considerable role in creation and distribution of the public goods (values, product), which can be used by any individual within the frameworks of those political and territorial areas where such goods are created. Nobody can or must be excluded from using them, proceeding from their physical features or legal nature. Such goods are: a fresh air, a healthy environment, a necessary minimum wage for living, a healthcare, a free education, etc. An equal access to the social goods is he most essential precondition for realization of the fundamental human rights. The projects of various directions and fields having a vital importance for the state, are often implementing through using the state-owned property.
The economy must be developing on the grounds of a clearly formulated economic policy, that should have a force of a law. Such the policy should integrate different State-pursued and private policies (innovative, agrarian, environmental, power engineering, scientific, small businesses involving, investments, educational, informational, etc.) Fulfillment of this task should be secured by a full independence of and feeling of safety by the economic entities on one hand, and introduction of the system of stimulating instruments by the state, on the other hand.
It is of an utmost importance to ensure that both the businessmen and the public officers in particular and the large public in general, be well-aware of the terms and conditions of the economic policy.
Coordination of the economy shall mean the following:
a) The State is actively involved in the economic and the social spheres on both the central -national and regional (local) levels.
b) The economic system (order) is related with the common public order through the specific inter-correlated manner. In such systems, a stable and a well balanced relations exist between employers, employees and the State (the so called Tripartite principle).
In contradiction to the neo-liberal belief that the non-coordinated economic systems can better meet the need of a global integration of the financial and stock markets, the advanced experience shows that the well-coordinated market economies are more successful during the medium- and long periods.
A coordinated economy implies an existence of “little but effective State“, which adopts good (effective) laws and creates relevant conditions for their practical implementation: where the government, based upon the adopted laws, pursues a scientifically justified and clearly formulated economic policy, that should be a sum of separate private policies (innovative, agrarian, environmental, power engineering, small business, investments, etc.).
It is quite difficult task to implement the economic policy that is based upon the defined priorities. Therefore, the State should take care for a professional training of public officers, gaining the foreign experience, science-based support of the management.
The activities of the institutions being involved in securing the macroeconomic management i.e. the National Bank, the Ministry of Finance, the Antimonopoly Service, the Department for Statistics, etc.) must be improved qualitatively, frequent reorganizations on these institutions must be excluded, while a sustainable perfection thereof – promoted.
The economic policy must be directed to growing competitiveness of the country. An achievement of a regional competitiveness can be considered as the first phase in this direction. The system of stimulating measures (tax, budgetary, credits, grants, scientific support, etc.) should contribute to the interrelated and well-proved directions listed below:
• Transition from the factors-based economy first to the investments-based and then to the innovations-based economies. Proceeding from the aforementioned the directions of the investment policy should be defined and, the local investments and creation of the free market of securities should be promoted particularly. Introduction and mastering of the advanced technologies and establishment of the joint ventures must be considered as the priority tasks.
• Support to production and realization of the export goods: A due functioning of the effective modern economy in Georgia seems to be impossible without a strong export. The export should be oriented to the local markets, first of all. The developments taking place in the current era of globalization show it clearly that the regional cooperation has no alternatives, especially for the economies like Georgia. Our direct neighbors and the European Union may be considered as our major partners, to this end.
• Agriculture: The agrarian products must be regarded as the most important factor for strengthening the exporting potential of the country. The current situation in this field is critical, since the agrarian products not only fail to form a considerable part in the export , but take a lowest position on a local markets, as well. For instance, on 1 dollar of the national product the Namely the export goods valued as 4 dollars come. Production of the goods with the ecological trade mark, through using the nature-saving technologies, should become the essential priority of the economic policy of the government, in the agrarian sector. Agriculture cannot be considered as a branch of the national economy involved only in production of the food products and raw materials. A special nature of this sector is, that its production is result of the “alive” alive process where the main “alive” soil serves as the main tool. Agriculture had been a generator of the Georgian culture. A village is place where the national traditions have been originating and developing as a result of and based upon our spiritual and material values. As a result of a lack of attention by the State to such social phenomenon as villages are with their potential and significance for the development of this strategic branch of the national economy, they are facing to the risk of becoming completely unpopulated. Therefore, the State must do all its best for assisting and supporting the revival and development of the farming, farmers cooperation, agro-industrial integration, innovations, strengthening the participation of communities in the local self-governance. All these will contribute to and make nonreversible the process of revival of the agriculture.
• Middle class. Development of medium, small and micro businesses is considered to be one of the priorities of the economic policy and the essential component of formation of the middle class of the society, that is currently very small and weak, in Georgia and, as a result, fails to fulfill its main historical and institutional function: securing the social, economic, political stability, social progress, permanency, general perspectives of the country.
• Development of the regions, especially the mountainous areas of Georgia through rehabilitation of the family-, and adventurer ecotourism, local trading. Georgia must use fully its geographical advantages, develop the transit and related services, including the tourism and financial ones. However, creation of the material values should be considered as the main priority.
• We must regulate our economic activity in such a manner that preserve with a maximally possible extent the healthy environment and foresee the exhausting nature of the natural resources (so called non-renewable resources). Thus a sustainable development must be the main reference point. It means that use of the resources-saving technologies in all spheres, with manufacturing the products having the ecological trade marks must become the main priority of the State.
Socially oriented economy
We support market economy, but not market society.
We should settle “principle of social partnership“ that represents a mechanism of opposition softening existed between labor and capital.
We support alliance between employers and employees, consolidation of branch professional associations and their introduction in the process of economic and social policy formation that provides dialog and concession inside society.
We designate, that current Labor Code suitable only for employer’s interests, completely excludes possibility of realization of economic democracy and therefore it is economically inefficient. That is why we categorically demand fast and basic change of this code.
We consider the unemployment not only as economic problem but also social, political and humanitarian problem. Every individual has a right to work, which follows from the concept of equal human dignity and social citizenship.
• The state is obliged to provide realization of this right. To help the individual to find the work
• The gainful work creates conditions for self-respect and social acknowledgement. Social safety must be equally guaranteed.
• For insuring the right to work the state works towards full employment through the macroeconomic policy mechanisms, activity of local authorities, educational policy, etc.
• Globalization of economy and the accelerated technological transformation in the economy and society, based on the knowledge causes the urgent structural changes, redistribution of functions of work and fast deterioration of professional knowledge. In such conditions most important is supporting of institutions of the uninterrupted education (lifelong study) and permanent readiness for professional adaptation which will be the best basis for employment.
In the economy the state is preserving the role of security of the country and social stability of society (that can’t be solved by ultra liberal economy).
• Every citizen has the fundamental social-economic rights and liberties given by law.
• The government creates conditions for satisfaction of considerable requirements of the population using developed social infrastructure.
• The state will redistribute the incomes through the effective taxation system to be useful for less secured citizens and in such way it gives the means of subsistence and also promotes establishment of social responsibility and traditions of a society.
In the framework of socially oriented economy and social welfare state we will provide:
• Creation of a guaranteed minimum income of each individual and each family.
• Protection of an individual and families against such social risks, as illness, an old age and unemployment.
• Offering the best social service to every citizen not depending upon their social and economic status and condition.
• Rendering of the maximum social help to the people having limited possibilities and their high-grade integration into a society.
• Our main target is to achieve social justice, which means guarantee of the basic rights, equal chance of a life, avoidance of social risks and increase of well-being of the person at the expense of economic growth, active support of industrial activity, increase of workplaces.
Our priority task is humanization, democratization and socialization of economy, creation of such economic models, which is based on symbiosis of equality and economic efficiency.
We believe, that realization of liberal values in the society is impossible till the economy is creating the unemployment and inappropriate inequality in distribution of incomes. Moreover, equality is economically effective as “when rich grows even more and poor grows poor, the economy dies”.
We represent political force focused on development, which accelerates modernization of economy of Georgia on the basis of social justice, social partnership and solidarity, preservation and using of national traditions and culture.
EDUCATION
Development is impossible if there is no solidarity, mutual support and emotional experience of socially vulnerable layers. For emotional experience of such kind it is necessary that the society is penetrated by appropriate system of the values. This system of values can be only organized as a result of aimed training and education. Valuable humanistic education is necessary for development and transformation of our society. This kind of education means the appropriation of not only knowledge and information but also of humanistic values.
One of the main values of an individual the personality is the respect of personal beginning. Love towards a friend turned into main commandment and imperative by classical humanism. Exactly this relation towards the personality created a basis for classic humanistic training and education. This education means as the work out of main competencies as well the appropriation of definite principles and appropriate lifestyle.
Contemporary Georgian society lacks the humanistic education. It is obvious that this training should be based over recognized human rights and freedom of consciousness but meanwhile we should not forget the basis of classical humanism education – Antique and Christian roots of Georgian and European cultures as the expression of our identity in constant and peaceful dialogue of the cultures. Only with the solid consciousness of this kind of identity the true openness is possible towards another personality and constant readiness for the dialogue with other cultures- the dialogue which shall be not consequent political-economic conjuncture but the inner demand. Education should become the forepost for development and transformation of our society.
Modern secondary and higher schools of Georgia should be based over the century old experience of European classic education what obviously does not eliminate but necessarily means full consideration of the best Georgian traditions as well as of modern requirements and challenges.
Education is the main pre condition of the development. Development begins not by finances or material resources but with the people and their education, organized discipline. Education is the gradual and long process. The right for education and uninterrupted education is one of the most important priorities for us, as education is the tool which influence future opportunities of each citizen.
Education is the key for socially equal and economically successful society. Educated society has highly qualified labor forces, which is able and shall constantly renew its knowledge, skills and obtain new qualifications. This is substantial condition. Education is the best insurance for unemployment. Investment in education is the investment into development opportunities of personal freedom and potential social development.
Education Principles
• Each individual has the right for thoroughly basic education what should begin at the earliest age and gives the opportunity of self strengthening to personality.
• Each individual has the right to get professional education, the highest education, get the skills and the knowledge.
Education Right has Three Aspects
• This is fundamental social right for each citizen.
• It refers to the equality principle of the opportunities. Neither of the social groups should be privileged or discriminated based on the origin or the economical situation
• Politics for realization of this right.
Aid at Early Childhood
Unused opportunities at this period demand more efforts in future so at this age the aid of educational programs is more fertile and it is the guarantee of future success. The provision of opportunities equality principle demands the existence of the kind of education system which shall create equal conditions to each child in creation of educational opportunities.
The School
The supervision of children all day long is the equality from the point of view of employment, in fact for women. Daytime schools support the full time employment of the parents thus helping their equality.
The autonomous self governance is important for Public schools. Every individual should be taught independence in education and in action. The pupils and the parents should be involved in the pedagogic work. New comprehension of the School as of new notion is the outcome of it - this is the place where the pupils help each other in acquisition of competencies and life guide. This is the social function of the school.
Professional Education
Initial basic professional education is the precondition for each individual to get appropriate work and to achieve personal independence. Each person has the right of personal training, among them the poor progress student. The National professional education system has to be world wide recognized. This system is to work guaranteed during economic crisis as well.
University Education
The increased quantity of educated people is demanded by modern living, the society, based over knowledge and the economy. The successful university education is the pre condition of individual freedom and social influence. The education policy at the university level has to consider the financial support for talented students from socially poor families.
Post-diploma education: the lifelong learning has to be possible for everyone who can develop and improve the knowledge and the skills. This possibility has to be provided by appropriate State and social institutes.
Governance
We are striving for a modern democratic State to be relied upon the political activity of its citizens; for a State ensuring a struggle for the social objectives; A State able to be changed in line with the new challenges and strengthen its skills to deal with them.
The State governance should be responsible, accountable, effective and, be implemented through the principles of representation and participation.
A decentralization of the governance is essential and should be carried out through the principles of division and sharing the state power, that implies a separation of the powers in both horizontal (legislative, executive, judicial) and vertical (central, regional, local) dimensions.
On a top (central, national) level, the representation must be ensured maximally, while as to the local and public institutions levels, a participation must be guaranteed.
A distribution of the competences and a wide introduction of the participation should promote a process of the shared (consensual) decision-making that, in its turn ensures an existence of the responsible, accountable, and effective governance.
Formation of a really representative parliament should be the initial and the necessary step to this direction.
The parliamentary elections should be conducted according to the regional – proportional system (on the basis of the lists presented in the regions) that ensures both the proportional representation of the electorate (that is absolutely ignored in conditions of the current majority electoral system) and the responsibility and accountability of the elected parliament members to the population (electorate) in the regions.
Such the system will promote a further activation of the social-and-political life in the regions, increase a responsibility of the local population, stimulate a cooperation between the public and political groups, create a basis for sharing the powers and making the consensual decisions.
For strengthening the aforementioned principles, the rule of the preferential voting, where a voter may vote for several candidates by ranging, would also play an important positive role.
The current system of presidential elections causes the institutionalization and consolidation of the authoritarian (super-centralized, super-concentrated, personified) governance, practical abolition of the representative function of the parliament, a complete disappearance of the accountable and responsible governing institutions in the political system.
Inexistence of the institutional channels, which could ensure an input of interests of single public groups in the policy, the citizens are turned into the voters only and, their participation in the social-and political life, is limited just by voting in the presidential elections.
As a result, instead of the constitutional, representative and participative democracy of the European type, we have the so called “Peoples Democracy” with the Soviet traditions, which is based on the principle of the Democratic Centralism.
Taking into consideration the above mentioned shortcomings and weaknesses, the said system is not able to provide the state governance in the conformity with the interests of the civil society and. at the same time, cannot meet the challenges the further development of the country is facing with.
This system is too fragile, makes it practically impossible to substitute the state power by democratic ways (through the elections) and, creates the possibilities (risks) of development of the political processes by way of revolution, that finally causes an introduction of the ochlocracy and the oligarchic governance and, increases the threats.
Therefore, the existing presidential system should be substituted by the parliamentary system. The powers of the president must be limited by the representation only. The executive branch of the state power should be formed (staffed) and controlled by the parliament (the president may also be elected by the parliament).
Introduction of a true self-governance is vital.
Both by historical and logical viewpoints, it is unimaginable to have a really representative and participative governance without local democracy.
In order to ensure a maximal participation, all possible competences should be necessarily delegated to the maximally lower levels of the governance.
Consideration and regulation of issues of the local level, should be included in the competence of the local self-governance bodies, while the ones of the regional importance – in the competence of the regional self-governing bodies.
Certain competences should be delegated to the public institutions, which then automatically make the relevant decisions (in the spheres of education, professional activities, etc.)
Such the system will serve ensure a further activation of citizens, increase respectively their responsibilities and form a stable fundament for the responsible, accountable and effective governance.
For resolving the very complex tasks of the state strengthening and economic development, a special attention must be paid to training and re-training of the top public officers, including those being elected on their posts.
A formation of the corps of the top officials as well as a formation of their professional knowledge and ethics, seems to the most important task of the State. A regulation of the age qualification of the public officers, an observance of the professional ethics standards and laws by them should become a subject of a special care by the State. The top level of the state power should become an exemplary, in observance of the laws and the norms of the professional ethics.
A governance on the basis of the unity of officially recognized politics – that is required by us unconditionally, - is such a new thing for Georgia, that a re-training of the existing public officers and understanding a content of these politics by each performer, will become necessary.
Foreign Policy
The foreign policy of Georgia should serve for the country’s national interests. Any decision, agreement and/or pact should proceed from the national interests of Georgia and, at the same time, should avoid any threat to the security of the country, its population, statehood, ecology and culture.
The national Interests of Georgia shall be determined by the Georgian nation, through the democratic institutions and procedures.
The foreign policy of Georgia must be relied up upon the existing global realities. It should specify the tactical reference-points with taking into account the future perspectives. A partnership and a dialogue should become the main forms of activity for the Georgian diplomatic corps.
The partnership and the dialog must first weaken and then eradicate fully the conflicts in relations with Georgia.
Principles and Tasks
• Peaceful, good-neighborly relations with both neighbors (CIS States, Europe, Turkey) and global actors (USA, Russia);
• De-ideology of the Foreign policy;
• Pragmatism and flexibility of the foreign policy;
• Introduction of the regionalism, namely, the open-type European regionalism, instead of the servile submission and the global order and, support of these principles by Georgia;
• Joining the European Union – as the instrument for a development of the Georgian statehood and preservation of our cultural identity. The membership in the EU will ensure a strengthening and development of the culture of democratic governance in the Georgian society and, development of the new generations of Georgians.
• In regards with the conflicts – peace, cooperation, postponing the disputable political issues until the due confidence occurs in relations with the relevant arties
Concerning the conflicts
• Legal protection of the territorial integrity of Georgia on the international arena;
• Legal struggle for releasing of the territories occupied by the Russia;
• Refusal of use of force for resolving the territorial integrity-related problem;
• Providing the political guarantees of the safety to the population of Abkhazia and Tskhinvli Region;
• Moratorium on determining the status of the occupied territories;
• Unconditional re-establishment of contacts with Abkhazians and Ossetes in humanitarian, economic, and cultural spheres;
• Demilitarization of the conflict regions;
• Rejection of the revenge
• Abkhazia an South Ossetia, like the Abkhazians and Ossetes, are inseparable parts of Georgia and enjoy all those rights and privileges as any other nations and territories of Georgia
• The aggressive and the revenge-seeking attitude towards Abkhazians and Ossetes (since there are the citizens of Georgia) shall be impermissible
• Georgia, despite the status-related disagreement, shall be ready for and contribute to peaceful, good-neighborly and intensive economic, social, humanitarian, cultural and educational relations with Abkhazians and Ossetes.
A consideration of the problem related to the status of the territories, must be started only after restoring the confidence between Georgians, Abkhazians, and Ossetes
სოციალ დემოკრატები საქართველოს განვითარებისთვის - პროგრამული პრინციპები
პროგრამული პრინციპები
მეორე ათწლეული სრულდება საქართველოს თანამედროვე დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებიდან. ამ პერიოდში, სერიოზული და ინტენსიური მსჯელობა თუ როგორ უნდა იცხოვროს ხალხმა და განვითარდეს ქვეყანა, არ დამდგარა საზოგადოებრივი დისკურსის დღის წესრიგში. საქართველოს, ჩვენ ხალხს არჩევანი არ გაუკეთებია.
ქვეყანა მისდევდა გარკვეულ პოლიტიკას, რომელიც უმთავრესად გარე ზეგავლენებით განისაზღვრებოდა.
გლობალისტური ნეოლიბერალიზმისა და ნეოკონსერვატიზმის რადიკალური ფორმების გაბატონებამ ახალ, არასტაბილურ, საბჭოთა ეპოქის რთული მემკვირდეობისა და უამრავი გამოწვევების წინაშე (ტერიტორიული მთლიანობის რღვევა, ეკონომიკური კავშირების მოშლა, ღირებულებრივი განუსაზღვრელობა, არაეფექტური ცენტრალიზებული და კონცენტრირებული მმართველობის გამოცდილება...) მდგომ საქართველოში მრავალი უარყოფითი შედეგი მოიტანა: განვითარებულ ქვეყნებთან ჩამორჩენის ზრდა, ავტორიტარული მმართველობისაკენ გადახრა (საბჭოთა `დემოკრატიული ცენტრალიზმის პრინციპი კარგად შეერწყა რადიკალურ ნეოლიბერალურ ექსპერტულ ავანგარდიზმს რევოლუციონერ მმართველთა იდეოლოგიაში), სოციალური უთანასწორობის და ოლიგარქიის დამკვიდრება (კონკურენციაში წარმატების დარვინიზმამდე მისული პროპაგანდით მხარდაჭერილი), კულტურული ერთგვაროვნების (საკუთარი იდენტობის მარგინალიზაციის) საფრთხე და ა.შ.
განვლილი ოცი წელი გვარწმუნებს, დამკვიდრებული ფუნდამენტალისტური ტიპის გლობალისტური ნეოლიბერალიზმი ვერ ქმნის გარანტიებს ქვეყნებისა და ხალხების განვითარებისათვის.
სოციალური შინაარსისა და განვითარების პერსპექტივისაგან დაცლილი დემოკრატიზაციის, ადამიანის უფლებებისა და ეფექტური საბაზრო ეკონომიკის ლოზუნგებმა ამ ლოზუნგების საპირისპირო შედეგები მოიტანეს.
ჩვენ წარმოვადგენთ საზოგადოების იმ ნაწილს, რომელსაც არსებული მდგომარეობა უსამართლოდ და უპერსპექტივოდ მიაჩნია. ამიტომ მისი შეცვლისკენ მოვუწოდებთ მთელს საზოგადოებას, ხალხს.
ჩვენი საზოგადოება დღეს დგას უაღრესად რთული, საპასუხისმგებლო ამოცანების წინაშე.
ჩვენ უნდა შევძლოთ და მოვძებნოთ შემოქმედებითი მიდგომები, რომლებიც საშუალებას მოგვცემს გამოვიდეთ პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური ჩიხიდან, და განვსაზღვროთ ქვეყნის განვითარების პერსპექტიული გზები.
ჩვენ გვწამს, რომ ერთადერთი სუბიექტი, რომელსაც ამ უაღრესად საპასუხისმგებლო მოვალეობის შესრულება შეუძლია არის თვით ხალხი.
ჩვენ, როგორც ამ ხალხის ნაწილი, მზად ვართ გავიზიაროთ ეს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა მივიღოთ ამ საქმიანობაში, იმ საზოგადოებრივ ჯგუფებთან ერთად, რომელნიც ესწრაფვიან ქვეყნის განვითარებას.
გ ა ნ ვ ი თ ა რ ე ბ ა
ჩვენ უმთავრეს და უპირველეს მიზნად ქვეყნის განვითარებას მივიჩნევთ, რაც გულისხმობს – სოციალურ, ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, კულტურულ, პიროვნულ განვითარებას, განვითარებას ყველასთვის.
ქვეყნის ყოველმხრივი განვითარების გარეშე შეუძლებელია ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების და სრულფასოვანი დემოკრატიული წესრიგის დამკვიდრება, ადამიანის ცხოვრებითვის ღირსეული პირობების შექმნა.
ჩვენ გთავაზობთ განვითარების იმგვარი გზის არჩევას, რომელიც ნაკარნახევია ქვეყნის წარსულითა და აწმყოთი, საქართველოს კულტურითა და ტრადიციებით, ქართველი ხალხის ინტერსებითა და მისწრაფებებით.
საქართველო არის ევროპული ქვეყანა და ჩვენი განვითარების ბუნებრივი გზა არის ევროპული განვითარების გზა, რომელიც ისეთ უნივერსალურ ღირებულებებს ეყრდნობა, როგორიცაა: თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა, თანამშრომლობა, კეთილმეზობლობა და ჰუმანიზმი.
ხაზგასმა იმისა, რომ საქართველოს არჩევანი არის ევროპული არჩევანი გულისხმობს არა ვინმესადმი ბრმად მიბაძვას, არამედ პასუხისმგებლობის აღებას საკუთარ ბედ-იღბალზე, თვითგანვითარებაზე ზრუნვას.
საქართველოს, როგორც ქვეყნის განვითარებაში იგულისხმება
• სოციალური განვითარება.
• ეკონომიკური განვითარება.
• პოლიტიკური განვითარება.
• კულტურული განვითარება.
• რეგიონალური განვითარება.
• ინდივიდუალური განვითარება.
ჩვენ ვისწრაფვით საზოგადოებისაკენ, სადაც:
• მიღწეულია თაობათა სოლიდარობა; დაფასებულია ტრადიციები, გამოცდილება და პროფესიონალიზმი.
• პიროვნებას შეუძლია თავისუფალი განვითარება.
• უმუშევრობა აღიარებულია არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ, პოლიტიკურ და ჰუმანიტარულ პრობლემად.
• მოდერნიზაცია უპირატესად განიხილება, როგორც ინვესტირება ადამიანურ კაპიტალში.
• ეკონომიკისა და მთელი საზოგადოების განვითარება დამყარებულია ცოდნაზე, განათლებაზე, მეცნიერებაზე.
• ეკონომიკის განვითარება მაქსიმალურად ითვალისწინებს ეკოლოგიურ გარემოს, ანუ უზრუნველყოფილია მდგრადი განვითარება.
• პრიორიტეტია ქვეყნის სიმეტრიული განვითარება _ რეგიონების ურბანული და აგრარული რაიონების სოციალ-ეკონომიკური და კულტურული დონის დაახლოება.
• უპირობო პრიორიტეტია განათლების სფეროს განვითარება, მეცნიერებისა და შემოქმედებითი საქმიანოიბის სახელმწიფო მხარდაჭერა.
ჩვენი უმთავრესი მიზანია ხალხის კეთილდღეობის ზრდა, რომელიც ეყრდნობა რეგიონების განვითარებას, მათი პოლიტიკური და ეკონომიკური უფლებების ზრდას, ინოვაციური პროცესების სტიმულირებას, ქვეყნის პოლიტკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ მოდერნიზაციას.
ჩვენ მივისწრფვით ისეთი განვითარებული საზოგადოებისკენ, სადაც ეფექტურად ფუნქციონირებს სოციალური ეკონომიკა და სოციალური დემოკრატია, სადაც უზრუნველყოფილია თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა.
თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა
• თავისუფლება და თანასწორობა თანაბარი ღირებულებებია. თავისუფლება შეუძლებელია თანასწორობის გარეშე, ხოლო თანასწორობა - თავისუფლების გარეშე.
• ყველა ადამიანი თანასწორი და თავისუფალია - თანაბრად თავისუფალია.
• ადამიანის თავისუფლება ვრცელდება მანამ, სანამ იგი არ ზღუდავს სხვა ადამიანის თავისუფლების ან თანასწორობის ბუნებრივ უფლებას.
• პიროვნული თავისუფლება _ ადამიანური ღირსების გარანტიაა.
• პოლიტიკური თავისუფლება _ არჩევანის და მონაწილეობის უფლებაა.
• სახელმწიფო და საზოგადოება მოწოდებულია შეუქმნას მოქალაქეებს თანასწორი პირობები და შესაძლებლობები უნარების გამოვლენის და უფლებების რეალიზებისათვის.
• სამართლიანობის პრინციპი გულისხმობს ყველას თანასწორობას კანონის, სახელმწიფოს, სამართლისა და საზოგადოების წინაშე.
• სამართლიანობის პრინციპის სრულად რეალიზება ცხოვრებაში შეუძლებელია სოციალური სამართლიანობის პრინციპის ძლიერი საზოგადოებრივი და ინსტიტუციონალური მხარდაჭერის გარეშე.
• თავისუფლება, თანასწორობა და სამართლიანობა დამოკიდებულია საზოგადოებრივი სიკეთეების ხელმისაწვდომობაზე. თუკი ყველა თანაბრად არ ფლობს ამ სიკეთეებს, ყველა თანაბრად თავისუფალი არ არის.
• თავისუფლად ყოფნის შანს იყენებს ის, ვინც სოციალურად დაცულია.
• სოციალური დაცვის უზრუნველყოფა თავისუფლების დაცვის უზრუნველყოფაა.
• თავისუფლების, თანასწორობის, სამართლიანობის რეალურად დამკვიდრება თანამედროვე რთულ საზოგადოებაში შესაძლებელია მხოლოდ სოლიდარობის პრინციპის მაქსიმალური რეალიზებით საზოგადოებრივ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში.
საზოგადოება და სახელმწიფო
სოლიდარული საზოგადოება და სოციალური სამართლიანობა
საბაზრო ურთიერთობებზე გადასვლა ჩვენთან დროში დაემთხვა საქართველოს სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობის აღდგენას, მსოფლიო მეურნეობრიობაში კი - გლობალიზაციისა და ნეოლიბერალური ეკონომიკური პროცესების ინტენსიფიკაციას.
ამ ფაქტორების რთული ურთიერთქმედების შედეგად საქართველოში ჩამოყალიბდა ახალი წესრიგი, რომელშიც მოქალაქეები იძენენ სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას, როგორც მომხმარებლები, მაგრამ კარგავენ შესაძლებლობებს, როგორც დემოკრატიულ უფლებათა მქონენი, რომელთაც ხელეწიფებათ მოახდინონ გავლენა მიმდინარე პროცესებზე, როგორც პოლიტიკის, ასევე ეკონომიკის სფეროში.
საზოგადოება სოლიდარული ძალისხმევით უნდა უზრუნველყოფდეს კეთილდღეობას ყველასთვის და ამ კეთილდღეობის სამართლიან გადანაწილებას.
ჩვენ მივისწრაფვით საზოგადოებისკენ, რომელშიც არ არის უსამართლო პრივილეგიები, დისკრიმინაცია და ადამიანთა იზოლაცია.
ადამიანის ინდივიდუალური და სოციალური უფლებები ერთმანეთს ვერ ჩაანაცვლებენ, მათი ურთიერთდაპირისპირება არ შეიძლება.
მხოლოდ იქ, სადაც რეალიზებულია ადამიანის სოციალური უფლებები, საზოგადოების ყველა წევრს შეუძლია ინდივიდუალური უფლებებით სარგებლობა.
ადამიანები შრომობენ არა მხოლოდ შემოსავლისთვის, არამედ რათა შეიძინონ მათი ცხოვრებისთვის შესაბამისი სოციალური პროდუქტი, შექმნან საფუძვლები მათი სოციო-კულტურული იდენტობისა, დაიკმაყოფილონ თავმოყვარეობა, თვითპატივისცემა. შრომითი შემოსავლის დაგროვების პოტენცია, შესაბამისად, არის უმთავრესი პირობა მოქალაქის თავისუფლების პოზიტიური უფლების განხორციელებისა.
ჩვენ ვეწინააღმდეგებით საბაზრო ფუნდამენტალიზმს, რომელიც ძირს უთხრის საზოგადოებრივ ღირებულებებს.
ჩვენ მხარს ვუჭერთ მთლიანობაში საბაზრო ეკონომიკას, მაგრამ მიგვაჩნია, რომ სახელმწიფომ ეროვნულ და ადგილობრივ დონეზე (განზომილებებში) უნდა შეასრულოს ცენტრალური (და მნიშვნელოვანი) როლი, როგორც სოციალურ, ასევე ეკონომიკურ საკითხებში.
მოქალაქეთა პასუხისმგებლობის გაზრდა საკუთარ ქმედებაზე უაღრესად მნიშვნელოვანია, მაგრამ ამან არ უნდა გამოიწვიოს სახელმწიფოსაგან პასუხისმგებლობის მოხსნა და გადანაწილების იდეის დისკრედიტირება საზოგადოებრივ ცნობიერებაში.
ამგვარი საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წესრიგის შემოქმედი და გარანტი უნდა იყოს საშუალო კლასი.
საქართველოში დღეს საშუალო კლასი მეტისმეტად მცირერიცხოვანია და ამიტომ ვერ უზრუნველყოფს ისტორიულად და ინსტიტუციურად მისი მთავარი ფუნქციების, მათ შორის სოციალური სტაბილურობის, ისტორიის უწყვეტობისა და საზოგადოების საერთო პერსპექტივის უზრუნველყოფის რეალიზებას.
საშუალო კლასი წარმოადგენს თანამედროვე საზოგადოების განვითარებისა და პროგრესის მთავარ მამოძრავებელ ძალას, სოციალური მდგრადობისა და პოლიტიკური სტაბილურობის გარანტს.
ეკონომიკურად საშუალო კლასი არ არის სოციალურად და პოლიტიკურად საშუალო კლასი _ ის სოციალურად და პოლიტიკურად წამყვანი კლასი უნდა იყოს.
ფართო სოციალური წარმომადგენლობის მქონე საშუალო კლასის ფორმირება უნდა გახდეს პრიორიტეტი თანამედროვე სახელმწიფოსათვის.
ახალი სოციალური კონტრაქტი
დღეს საქართველოში პრაქტიკულად არ არსებობს სოციალური ინსტიტუტები, რომლებიც ასრულებენ შუამავლის როლს (ფუნქციას) სახელმწიფოსა და საზოგადოებას შორის.
სახეზეა ტრადიციული საზოგადოებრივი ღირებულებების ეროზია, ღირებულებრივ ორიენტირთა განუსაზღვრელობა და ბუნდოვანება. იზრდება მისწრაფება პერსონალური ავტონომიისა და ცხოვრების ყველა სფეროს ინდივიდუალიზაციისადმი.
იზრდება სოციალური უთანასწორობა და სოციალური ფრაგმენტაცია, ძლიერდება სოციალური გაუცხოების განცდა.
სოციალური ინსტიტუტებისადმი სრული უნდობლობის პირობებში ადამიანი რჩება მარტო გამოწვევების წინაშე და პასუხად ამ გამოწვევებისა წარმოიდგინება კონფორმიზმი და ადაპტაცია (დაყრდნობილი ინფანტილურ უიმედობაზე), ან ექსტრემისტული ანტისისტემური ქმედებები, რომელიც მიემართება რევოლუციური ოხლოკრატიისკენ, ეს კი, როგორც უკვე გამოცდილია, ავტორიტარიზმითა და ოლიგარქიული დიქტატით სრულდება.
ჩვენ უნდა შევქმნათ ჩვენი სახელმწიფო. მოქალაქეებს უნდა გვქონდეს განცდა, რომ არსებული სახელმწიფო ჩვენი სახელმწიფოა, რომ სახელმწიფოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები ჩვენს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებია (ან ჩვენი თანამოქალაქეების, რომლებიც ჩვენს ინტერესებსა და მისწრაფებებსაც ითვალისწინებენ).
საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წესრიგი უნდა დაეფუძნოს საზოგადოებრივ ხელშეკრულებას (სოციალური კონტრაქტი), რომელიც გაზიარებული იქნება მოქლაქეთა უდიდესი უმრვლესობის მიერ.
მოქალაქეები და სახელმწიფო უნდა აცნობიერებდნენ თავის უფლებებს, მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას.
სამოქალქო დიალოგი უნდა გახდეს პოლიტიკის საფუძველი.
მთავრობას უნდა ჰქონდეს მხოლოდ პირობითი მანდატი მმართველობისა, რომელიც უნდა ხორციელდებოდეს საზოგადოებრივ ხელშეკრულებასთან თანხმობაში.
სოციალური ერთობის განცდის კულტივირება, ერთობლივი მოქმედებით უნდა იქნას უზრუნველყოფილი _ სამოქალაქო სფეროს არსებობა _ თავისი ფუნქციონირების ეთიკით, რომელიც დაცულია საბაზრო ძალების შემოჭრისგან.
ეს სოციალური სივრცე არ არის მხოლოდ ოჯახი, ან ახლობელთა წრე, იგი მოიცავს განათლების, ჯანდაცვის, კულტურის, სოციალური უზრუნველყოფის სფეროებს; ეკონომიკურ ინფრასტრუქტურას (გზები, კომუნიკაციები, ენერგეტიკა, ა.შ.).
იგი რეალიზდება ურთიერთქმედების კოლექტიურ ფორმებში (თემები, პროფკავშირები, ასოციაციები, ინტერესთა ჯგუფები, პარტიები).
სამოქალაქო სფეროში მთავარი ფასეულობაა არა ფულადი, არამედ ადამიანური, სოციალური კაპიტალი. სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს პირობები ე.წ. საზოგადოებრივი სიკეთეების საყოველთაო და თანასწორი ხელმისაწვდომობისათვის.
• საზოგადოებრივი სიკეთეები არის სიკეთეები, რომელთა მოხმარებაც შესაძლებელია ყველა ინდივიდისათვის, იმ ტერიტორიულ და პოლიტიკურ არეალში, სადაც ეს სიკეთეები ნაწილდება. არავინ არ და ვერ გამოირიცხება ამ სიკეთეების მოხმარებაში. ეს გამომდინარეობს ან ამ სიკეთეების ფიზიკური თავისებურებებიდან, ან სამართლებრივი და ლეგიტიმური ხასიათიდან. ასეთი სიკეთეებია მაგალითად ჰაერის სისუფთავე, სოციალური საარსებო მინიმუმი, ადამიანის უფლებების დაცვა, უფასო სწავლება და სხვა.
• საზოგადოებრივი სიკეთეების თანასწორი ხელმისაწვდომობა არის უმნიშვნელოვანესი პირობა საბაზისო უფლებების უზრუნველსასყოფად. უფლებები, ინსტიტუტები, სოციალური და პერსონალური უსაფრთხოება, სუფთა ჰაერი თუ ხელშეუხებელი გარემო, ჯანდაცვა თუ განათლება – ეს არის საზოგადოებრივი სიკეთეები, რომლის თანასწორი მიწოდება ყველასათვის შეუძლებელია, მხოლოდ თვითრეგულირებადი ბაზრის მექანიზმების მეშვეობით და ცალკეული ინდივიდების შეთანხმებით. საზოგადოებრივი სიკეთეებით უზრუნველყოფა პოლიტიკურ ნებასა და მოქმედებაზეა დამოკიდებული, რაც უნდა დაეყრდნოს სოლიდარობისა და სოციალური სამართლიანობის პრინციპებს.
ე კ ო ნ ო მ ი კ ა
ეკონომიკა უდნა ემსახურებოდეს საზოგადოების ინტერესებს და არა საზოგადოება ეკონომიკის ინტერესებს. ჩვენი ორიენტირია სოციალური და სოლიდარული საბაზრო ეკონომიკა.
ჩვენ მიგვაჩნია, რომ საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის იმგვარი გზა, რომელსაც დღემდე ადგას საქართველო, ვერ მიგვიყვანს მაღალეფექტიან და სასურველი სოციალური შედეგების მქონე ეკონომიკურ სისტემამდე.
ჩვენი აზრით დაბალი ნიშნული, საიდანაც ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება უნდა დაიწყოს, არის არა მარტო პრობლემა, არამედ იმის გარკვეული რეზერვი და შანსი, რომ განვითარებული ქვეყნების ტექნოლოგიური მიღწევებისა და ინსტიტუციური მექანიზმების გამოყენებით, სწორი ეკონომიკური პოლიტიკის გატარებით, მეურნეობის შიდა და გარე პირობების უნარიანი შეხამებით _ მივაღწიოთ ეკონომიკური განვითარების მაღალ ტემპებს და შევძლოთ ჩვენი ქვეყნის ეკონომიკის ჩამორჩენილობის სწრაფად დაძლევა.
ჩვენი მთავარი მიზანია სოციალურად ორიენტირებული, კოორდინირებული შერეული ეკონომიკის შექმნა.
შერეული ეკონომიკა ნიშნავს, რომ მიღწეულია საკუთრების ფორმების პლურალიზმი, საბაზრო და კოორდინირების მექანიზმების შეთანხმებული ფუნქციონირება. საკუთრების ნებისმიერი ფორმის პროგრესულობას განსაზღვრავს არა იდეოლოგიური კლიშე, არამედ მისი რეალური ეფექტიანობა. კერძო საკუთრება ეკონომიკური სისტემის საფუძველია, თუმცა მის გვერდით არსებობს და მნიშვნელოვან ფუნქციას ასრულებს საკუთრების კოლექტიური და სახელმწიფო ფორმები. სახელმწიფო წამყვან როლს თამაშობს საზოგადოებრივი სიკეთეების დაცვაში, შექმნასა და განაწილებაში. საზოგადოებრივი სიკეთეები ის სიკეთეებია, რომელთა მოხმარებაც შესაძლებელია ყველა ინდივიდისათვის, იმ პოლიტიკურ და ტერიტორიულ არეალში, სადაც ეს სიკეთეები ნაწილდება. არავინ არ და ვერ გამოირიცხება ამ სიკეთეების მოხმარებაში, რაც გამომდინარეობს ან მათი ფიზიკური თავისებურებებიდან, ან სამართლებრივი და ლეგიტიმური ხასიათიდან. ასეთი სიკეთეებია: სუფთა ჰაერი და ჯანსაღი გარემო, სოციალური საარსებო მინიმუმი, ჯანდაცვა, უფასო განათლება და სხვა. საზოგადოებრივი სიკეთეების თანასწორი ხელმისაწვდომობა ადამიანის საბაზისო უფლებების რეალიზაციის უმნიშვნელოვანესი პირობაა. სახელმწიფო საკუთრების საფუძველზე ხშირად ხდება ქვეყნისთვის უმნიშნელოვანესი სფეროებისა, მიმართულებებისა და პროექტების განხორციელება.
ეკონომიკა უნდა ვითარდებოდეს მკაფიოდ ფორმულირებული და კანონის ძალის მქონე ეკონომიკური განვითარების პოლიტიკის საფუძველზე, რომელიც წარმოადგენს სახელმწიფო და კერძო პოლიტიკების კოორდინირებულ ჯამს (საინოვაციო, აგრარული, გარემოსდაცვითი, ენერგეტიკული, სამეცნიერო, მცირე ბიზნესის, საინვესტიციო, განათლების, საინფორმაციო და სხვ.). მისი შესრულება გარანტირებული უნდა იყოს ერთის მხრივ პოლიტიკის ფარგლებში ეკონომიკური სუბიექტების სრული თავისუფლებითა და უსაფრთხოების გრძნობით, მეორეს მხრივ კი სახელმწიფოს მიერ შემოღებული წამახალისებელი ღონისძიებების სისტემით.
ეკონომიკის კოორდინირებულობა ნიშნავს:
• სახელწიფოს აქტივობას ზოგადეროვნულ და ადგილობრივ (ლოკალურ) დონეებზე, როგორც ეკონომიკურ, ასევე სოციალურ სფეროებში.
• ეკონომიკური სისტემის (წესრიგის) სპეციფიური ურთიერთთავსებადი წესით დაკავშირებას სოლიდარულ საზოგადოებრივ წესრიგთან. ამგვარ სისტემაში არსებობს დაბალანსებული, გაწონასწორებული დამოკიდებულება დამქირავებლებს, დაქირავებულებსა და სახელმწიფოს შორის (ე.წ. ტრიპატრიდის პრინციპი).
ნეოლიბერალური რწმენის საპირისპიროდ, რომ არაკოორდინირებული საბაზრო ეკონომიკები უკეთესად პასუხობენ საფინანსო და სასაქონლო ბაზრების გლობალურ ინტეგრაციას, უახლესი გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ კოორდინირებული საბაზრო ეკონომიკები საშუალო და გრძელვადიან პერიოდებში უფრო წარმატებულნი არიან.
კოორდინირებული ეკონომიკა გულისხმობს საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებისა და ინსტიტუტების ინეტერსების დაბალანსებას, დასაბუთებულ და მკაფიოდ ფორმულირებულ ეკონომიკურ პოლიტიკას, რომელიც წარმოადგენს კერძო პოლიტიკების ჯამს (საინოვაციო, აგრარული, გარემოსდაცვითი, ენერგეტიკული, მცირე ბიზნესის, საინვესტივიო და სხვ.)
პრიორიტეტებზე დამყარებული ეკონომიკური პოლიტიკის განხორციელება რთულია, ამიტომ სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს სახელმწიფო მოხელეების პროფესიულ მომზადებაზე, უცხოური გამოცდილების შესწავლაზე, მართვის სამეცნიერო მხარდაჭერაზე.
სათანადო სიმაღლეზე უნდა დადგეს მაკროეკონომიკური მართვის უზრუნველმყოფი ინსტიტუტების საქმიანობა (ეროვნული ბანკი, ფინანსთა სამინისტრო, ანტიმონოპოლური სამსახური, სტატისტიკური სამსახური და სხვა). უნდა გამოირიცხოს მათი ხშირი რეორგანიზაცია და ხელი შეეწყოს მუშაობის განუწყვეტელ სრულყოფას.
ეკონომიკური პოლიტიკა მიმართული უნდა იყოს ქვეყნის კონკურენტუნარიანობის ზრდაზე, რომლის პირველ ეტაპად შესაძლებელია განხილულ იქნას რეგიონული კონკურენტუნარიანობის მიღწევა. წამახალისებელ ღონისძიებათა სისტემა (საგადასახადო, საბიუჯეტო, საკრედიტო, საგრანტო, სამეცნიერო მხარდაჭერებისა და სხვ.) ხელს უნდა უწყობდეს შემდეგ ურთიერთდაკავშირებულ და აპრობირებულ მიმართულებებს:
• ფაქტორებით მართული ეკონომიკიდან ჯერ ინვესტიციებით მართულ ეკონომიკაზე, ხოლო შემდეგ ინოვაციებით მართულ ეკონომიკაზე გადასვლა. აქედან გამომდინარე უნდა განისაზღვროს ინვესტიციური პოლიტიკის მიმართულებები და განსაკუთრებით შეეწყოს ხელი ადგილობრივ ინვესტიციებს, ფასიანი ქაღალდების თავისუფალი ბაზრის ჩამოყალიბებას. პრიორიტეტულ ამოცანად უნდა ჩაითვალოს ახალი ტექნოლოგიების შექმნა და ათვისება, ვენჩურული ფირმების განვითარება.
• საესპორტო პროდუქციის შექმნისა და რეალიზაციის წახალისება: ეფეექტიანი მოდერნული ეკონომიკის ფუნქციონირება საქართველოში მძლავრი ექსპორტის გარეშე შეუძლებელია. ექსპორტი პირველ რიგში ორიენტირებული უნდა იყოს რეგიონალურ ბაზრებზე. გლობალიზაციის ეპოქაში განვითარებულმა პროცესებმა დაგვანახა, რომ რეგიონალურ თანამშრომლობას ალტერნატივა არა აქვს, განსაკუთრებით ისეთი ეკონომიკებისთვის, როგორიც საქართველოა. მთავარ პარტნიორებად ამ თვალსაზრისით შეიძლება განხილული იყოს ჩვენი უახლოესი მეზობლები და ევროკავშირი;
• სოფლის მეურნეობა: საექსპორტო პოტენციალის გაძლიერების უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად უნდა იქნას განხილული სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია. დღეისათვის ამ თვალსაზრისით უკიდურესად მძიმე მდგომარეობაა. სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია არათუ წარმოადგენს ექსპორტის მნიშვნელოვან ნაწილს, არამედ შიდა ბაზარზეც მეტად მოკრძალებული ადგილი უკავია. კერძოდ, ერთი დოლარის ღირებულების ეროვნულ პროდუქციაზე 4 დოლარის ღირებულების უცხოური პროდუქცია მოდის. გარემოსდამზოგავი ტექნოლოგიების გამოყენებით, ეკოლოგიური სავაჭრო ნიშნის მქონე პროდუქციის წარმოება, მთავრობის ეკონომიკური პოლიტიკის აგრარული შემადგენლის უნიშვნელოვანეს პრიორიტეტად უნდა იქცეს. სოფლის მეურნეობა არ წარმოადგენს მხოლოდ საკვებისა და ნედლეულის წარმოების დარგს. სოფლის მეურნეობის განსაკუთრებულობა იმაში მდგომარეობს, რომ მისი პროდუქტი არის ცოცხალი პროცესის შედეგი და წამროების მთავარი საშუალება ცოცხალი ნიადაგია. მიწათმოქმედება ოდითგანვე იყო ქართული კულტურის გენერატორი, სოფელი კი ის ადგილი, სადაც, სულიერი და მატერიალური ცხოვრების შედეგად, ეროვნული რაობა, ტრადიციები ყალიბდებოდა და ნარჩუნდებოდა. სოფლის, როგორც სოციალური ფენომენისა და სოფლის მეურნეობის _ საქართველოს ეკონომიკის ერთ ერთი წამყვანი და სტრატეგიული დარგის მიმართ უყურადღებო სახელმწიფო პოლიტიკის გამო ქვეყნის აგრარული პოტენციალი არ არის სათანადოდ ათვისებული და სოფელი დგას მოსახლეობისგან დაცლის საშიშროების წინაშე. შესაბამისად, სახელმწიფომ უნდა გააძლიეროს ზრუნვა სოფლის მიმართ, ხელი უნდა შეუწყოს ფერმერული მეურნეობის აღორძინება-განვითარებას, კოოპერაციას, აგროინდუსტრიულ ინტეგრაციას, ინოვაციებს, სასოფლო თემების ადგილობრივი თვითმმართველობის გაძლიერებას, რაც სოფლის მაცხოვრებლებს თვითრეალიზაციის, დამატებითი პროდუქციის წარმოების საშუალებას მისცემს და შეუქცევადს გახდის სოფლის აღორძინების პროცესს.
• საშუალო კლასი. ეკონომიკური პოლიტიკის ერთ ერთ პრიორიტეტად ჩვენ საშუალო, მცირე და მიკრო ბიზნესის განვითარება მიგვაჩნია, რომელიც წარმოადგენს საშუალო კლასის ჩამოყალიბების ერთ ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს. საქართველოში დღეს საშუალო კლასი მეტისმეტად მცირერიცხოვანი და სუსტია. იგი ვერ ასრულებს ისტორიულად და ინსტიტუციურად მის მთავარ ფუნქციას: სოციალური, ეკონომიკური, პოლიტიკური სტაბილურობის, საზოგადოების პროგრესის, ისტორიის უწყვეტობისა და ქვეყნის საერთო პერსპექტივის უზრუნველყოფას.
• საქართველოს რაიონების, განსაკუთრებით მთიანი რაიონების განვითარება საოჯახო, სათავგადასავლო ეკოტურიზმის, ადგილობრივი რეწვის აღორძინების გზით. საქართველომ სრულად უნდა გამოიყენოს თავისი ხელსაყრელი მდებარეობა, განავითაროს ტრანზიტი, მომსახურება _ მათ შორის ტურისტული და საფინანსო, თუმცა ეკონომიკის განვითარების მთავარი პრიორიტეტი უნდა იყოს მატერიალური წარმოება.
• ჩვენ ისე უნდა ვარეგულიროთ ეკონომიკური საქმიანობა, რომ მაქსიმალურად შევინარჩუნოთ ჯანსაღი გარემო და ვითვალისწინებდეთ გარკვეული ბუნებრივი რესურსების ამოწურვადობას (ე.წ. განუახლებადი რესურსები) ანუ ჩვენი ორიენტირია მდგრადი განვითარება. სახელმწიფოსათვის პრიორიტეტული იქნება გარემოსდამზოგი ტექნოლოგიების გამოყენება ყველა სფეროში. წახალისებული იქნება ეკოლოგიური სავაჭრო ნიშნის მქონე პროდუქტების მოხმარება და წარმოება.
სოციალურად ორიენტირებული ეკონომიკა:
ჩვენ მხარს ვუჭერთ კოორდინირებულ საბაზრო ეკონომიკას, მაგრამ არა საბაზრო საზოგადოებას.
სოციალური პარტნიორობის პრინციპის~ დამკვიდრებას, რაც ცივილიზებულ სამყაროში შრომასა და კაპიტალს შორის წინააღმდეგობების შერბილების მექანიზმს წარმოადგენს.
ჩვენ ყოველმხრივ შევუწყობთ ხელს დაქირავებულთა და დამქირავებელთა კავშირების, დარგობრივი პროფესიული ასოციაციების გაძლიერებასა და მათ ჩართულობას ეკონომიკური და სოციალური პოლიტიკის ფორმირების პროცესში, რაც უზუნველყოფს დიალოგს და კონსენსუსს საზოგადოების შიგნით.
ჩვენ ხაზგასმით ავღნიშნავთ, რომ დღეს მოქმედი შრომითი კოდექსი, რომელიც არსებითად მხოლოდ დამქირავებელთა ინტერესებზეა მორგებული, სრულად გამორიცხავს ეკონომიკური დემოკრატიის განხორციელების შესაძლებლობას და, ამდენად, ეკონომიკურადაც არაეფექტიანია. ამიტომ კატეგორიულად ვაყენებთ საკითხს ამ კოდექსის სწრაფად და ძირეულად შეცვლის შესახებ.
ჩვენ უმუშევრობას მივიჩნევთ არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ, პოლიტიკურ და ჰუმანიტარულ პრობლემად. ყოველ პიროვნებას აქვს შრომის უფლება, რაც გამომდინარეობს თანასწორი ადამიანური ღირსებისა და სოციალური მოქალაქეობის კონცეფციიდან.
• სახელმწიფოს ვალია იზრუნოს ამ უფლების რეალიზაციისათვის. დაეხმაროს ინდივიდს იპოვოს სამუშაო.
• შემოსავლიანი დასაქმება ქმნის თვითპატივისცემის და სოციალური აღიარების პირობებს. სოციალური უსაფრთხოება თანასწორად უნდა იქნას გარანტირებული.
• შრომის უფლების უზრუნველსაყოფად სახელმწიფო მუშაობს მაქსიმალურ დასაქმებაზე მაკროეკონომიკური პოლიტიკის მექანიზმებით, ადგილობრივი თვითმმართველობის აქტივობით, საგანმანათლებლო პოლიტიკით და ა.შ.
• ეკონომიკის გლობალიზაცია და დაჩქარებული ტექნოლოგიური ტრანსფორმაცია ცოდნაზე დამყარებულ ეკონომიკაში და საზოგადოებაში იწვევს სწრაფ სტრუქტურულ ცვლილებებს, შრომის ფუნქციების გადანაწილებას და პროპესიული ცოდნის სწრაფ `ცვეთას~. ამ ვითარებაში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს სახელმწიფოს მიერ უწყვეტი განათლებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების ინსტიტუტების ყოველმხრივი მხარდაჭერა. უწყვეტი განათლება (სწავლა ცხოვრების მანძილზე) და პროფესიული ადაპტაციისათვის მუდმივი მზადყოფნა დასაქმების მყარ საფუძვლად იქცევა.
• ეკონომიკაში სახელმწიფოს შენარჩუნებული აქვს ქვეყნის უსაფრთხოების, საზოგადოების სოციალური მდგრადობის უზრუნველყოფის როლი (რასაც ვერ გადაწყვეტს ულტრა-ლიბერალური ეკონომიკა);
• ყველა მოქალაქეს აქვს კანონით მინიჭებული ძირითადი სოციალურ-ეკონომიკური უფლებები და თავისუფლებები;
• სახელმწიფო ქმნის პირობებს მთელი მოსახლეობის უმნიშვნელოვანესი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისათვის, რისთვისაც იყენებს განვითარებულ სოციალურ ინფრასტრუქტურას.
• სახელმწიფო მოქნილი, ეფექტიანი საგადასახადო სისტემის მეშვეობით გადაანაწილებს შემოსავლებს ნაკლებად უზრუნველყოფილი მოქალაქეების სასარგებლოდ და ამ გზით არსებობისა და განვითარების საშუალებას აძლევს მათ, ვისაც საბაზრო ეკონომიკა ბედის ანაბარად ტოვებს, ხელს უწყობს საზოგადოების წევრებს შორის სოციალური პასუხისმგებლობისა და სოლიდარობის ჩვევებისა და ტრადიციების დამკვიდრებას
სოციალურად ორიენტირებული ეკონომიკის, სოციალური კეთილდღეობის სახელმწიფოს ფარგლებში ჩვენ ვუზრუნველყოფთ:
• ინდივიდებისა და თითოეული ოჯახის მინიმალური შემოსავლის გარანტიის შექმნას.
• ინდივიდებისა და ოჯახების ისეთი სოციალური რისკებისაგან დაცვას, როგორიცაა ავადმყოფობა, მოხუცებულობა, უმუშევრობა.
• განურჩევლად სოციალური-ეკონომიკური სტატუსისა და მდგომარეობისა ყველა მოქალაქისათვის საუკეთესო შესაძლო სოციალური მომსახურების შეთავაზებას.
• შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ადმიანებისათვის მაქსიმალური სოციალური მომსახურეობის გაწევას და მათ სრულფასოვან ინტეგრაციას საზოგადოებაში.
ჩვენი უმთავრესი მიზანია სოციალური სამართლიანობის დაცვა, რაც ნიშნავს საბაზისო უფლებების გარანტიას, ცხოვრების შანსის თანაბარ განაწილებას, სოციალური რისკების თავიდან აცილებას და ადამიანთა კეთილდღეობის ამაღლებას ეკონომიკური ზრდის, სამეწარმეო საქმიანობისადმი აქტიური მხარდაჭერის, შრომის მწარმოებლურობისა და სამუშაო ადგილების მატების ხარჯზე.
ჩვენი პრიორიტეტული ამოცანაა ეკონომიკის ჰუმანიზაცია, დემოკრატიზაცია და სოციალიზაცია, ისეთი ეკონომიკური მოდელის შექმნა, რომელიც ემყარება თანასწორობისა და ეკონომიკური ეფექტიანობის სიმბიოზსს.
ჩვენ ღრმად გვწამს, რომ საზოგადოებაში ლიბერალური ფასეულობების რეალიზაცია შეუძლებელია, ვიდრე ეკონომიკა ბადებს სიღარიბეს და ზღვარგადასულ უთანაბრობას შემოსავლების განაწილებაში. ამასთანავე, თანასწორობა ეკონომიკურადაც ეფექტიანია, რადგანაც `როცა მდიდრები კიდევ უფრო მდიდრდებიან, ღარიბები კი ღარიბდებიან, ეკონომიკა კვდება~.
ჩვენ წარმოვადგენთ განვითარებაზე ორიენტირებულ პოლიტიკურ ძალას, რომელიც ესწრაფვის საქართველოს ეკონომიკის მოდერნიზაციას, სოციალური სამართლიანობის, სოციალური პარტნიორობის და სოლიდარობის, ეროვნული ტრადიციებისა და კულტურის შენარჩუნება-გამოყენება-განვითარების საფუძველზე.
გ ა ნ ა თ ლ ე ბ ა
ჰუმანისტური განათლება
განვითარება შეუძლებელია, თუ საზოგადოებაში არ არსებობს სოლიდარობის, ურთიერთთანადგომისა და დაუცველ ფენებზე მზრუნველობის განცდა. ეს განცდა რომ არსებობდეს, ამისათვის საჭიროა, საზოგადოება თვითონ იყოს განმსჭვალული ღირებულებათა შესაბამისი სისტემით. ღირებულებათა ეს სისტემა კი მხოლოდ მიზანმიმართული აღზრდისა და განათლების შედეგად შეიძლება ჩამოყალიბდეს. ამიტომაც, ჩვენი საზოგადოების განვითარებისა და ტრანსფორმაციისათვის აუცილებელია სრულფასოვანი ჰუმანისტური განათლება. ამგვარი განათლება არა მხოლოდ ცოდნისა და ინფორმაციის, არამედ _ ჰუმანისტურ ღირებულებათა სისტემის გათავისებას გულისხმობს.
ერთ-ერთი ძირითადი ღირებულება ადამიანის პიროვნული საწყისის პატივისცემაა. მოყვასის სიყვარული თავის უმთავრეს მცნებად და იმპერატივად კლასიკურმა ჰუმანიზმმა აქცია. სწორედ პიროვნებისადმი ამგვარი დამოკიდებულება გახდა კლასიკური ჰუმანისტური აღზრდისა და განათლების საფუძველი. ამგვარი განათლება გულისხმობს, როგორც ძირითადი კომპეტენციების გამომუშავებას, ასევე გარკვეული პრინციპების გათავისებასა და ცხოვრების შესაბამის წესს.
თანამედროვე ქართულ საზოგადოებას ჰუმანისტური განათლება სჭირდება. ამგვარი აღზრდა, ცხადია, ადამიანის უფლებებისა და სინდისის თავისუფლების აღიარებულ პრინციპებს უნდა ემყარებოდეს. მაგრამ, ამავე დროს, არ უნდა დავივიწყოთ კლასიკური ჰუმანისტური განათლების საფუძველი _ ქართული და ევროპული კულტურის ანტიკური და ქრისტიანული ფესვები როგორც ჩვენი იდენტობის გამოხატულება კულტურათა მუდმივ და მშვიდობიან დიალოგში. მხოლოდ ამგვარი იდენტობის მყარი შეგნებითაა შესაძლებელი მეორე ადამიანისადმი ჭეშმარიტი გახსნილობა და სხვა კულტურებთან დიალოგისათვის მუდმივი მზადყოფნა _ დიალოგისათვის, რომელიც იქნება არა მორიგი პოლიტიკურ-ეკონომიკური კონიუნქტურა, არამედ _ შინაგანი მოთხოვნილება. განათლება უნდა გახდეს ჩვენი საზოგადოების განვითარებისა და ტრანსფორმციის ფორპოსტი.
თანამედროვე საქართველოს საშუალო და უმაღლესი სკოლა უნდა ეფუძნებოდეს ევროპული კლასიკური განათლების მრავალსაუკუნოვან გამოცდილებას, რაც, ცხადია, არათუ გამორიცხავს, არამედ აუცილებლად გულისხმობს, როგორც საუკეთესო ქართული ტრადიციების, ასევე თანამედროვე მოთხოვნებისა და გამოწვევის მთელი სიგრძე-სიგანით გათვალისწინებას.
განათლება, მეცნიერება და ცოდნაზე დაფუძნებული საზოგადოება
განათლება არის განვითარების უმთავრესი წინაპირობა. განვითარება იწყება არა ფინანსებით ან მატერიალური რესურსებით, არამედ ხალხით და მათი განათლებით, ორგანიზებული დისციპლინით. განათლება კი არის თანდათანობითი და ხანგრძლივი პროცესი. უფლება განათლებაზე და უწყვეტი სწავლება ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესი პრიორიტეტია, რადგანაც განათლება არის ინსტრუმენტი გავლენა მოახდინოს თითოეული მოქალაქის მომავალ შესაძლებლობებზე.
განათლება არის გასაღები სოციალურად თანასწორი და ეკონომიკურად წარმატებული საზოგადოებისა. მცოდნე საზოგადოებას ყავს მაღალკვალიფიციური სამუშაო ძალა, რომელსაც უნდა და შეუძლია მუდმივად განაახლოს თავისი ცოდნა, ჩვევები და შეიძინოს ახალი კვალიფიკაციები. ეს არის არსებითი. განათლება საუკეთესო დაზღვევაა უმუშევრობისაგან. ინვესტირება განათლებაში არის პერსონალური თავისუფლებისა და პოტენციური სოციალური განვითარების შესაძლებლობებში ინვესტირება.
განათლების პრინციპები
• ყველა ინდივიდს აქვს უფლება საფუძვლიანი საბაზისო განათლებისა, რაც უნდა იწყებოდეს რაც შეიძლება ადრეულ ასაკში და აძლევს პიროვნებას თვითდამკვიდრების საშუალებას.
• ყველა პიროვნებას აქვს პროფესიული განათლების, უმაღლესი განათლების, უნარებისა და ცოდნის მიღების უფლება.
განათლების უფლებას აქვს სამი ასპექტი.
• ეს არის ფუნდამენტური (ძირეული) სოციალური უფლება ყველა მოქალაქისათვის.
• ის შეეხება შესაძლებლობების თანასწორობის პრინციპს. არცერთი სოც. ჯგუფი არ უნდა იყოს პრივილეგირებული ან დისკრიმინირებული წარმოშობის ან ეკონომიკური მდგომარეობის გამო.
• სახელმწიფოს ვალია განახორციელოს აქტიური საგანმანათლებო
• პოლიტიკა, რათა რეალიზებული იქნეს ეს უფლება
დახმარება ადრეულ ბავშვობაში
ამ პერიოდში გამოუყენებელი შესაძლებლობები, გაცილებით მეტ ძალისხმევას საჭიროებს მომავალში, ამდენად ამ ასაკში დახმარება საგანმანათლებლო პროგრამების მეშვეობით მეტად ნაყოფიერია და მომავალი წარმატების საწინდარია. შესაძლებლობების თანასწორობის პრინციპის უზრუნველყოფა მოითხოვს ისეთი საგანმანათლებლო სისტემის არსებობას, რომელიც ყველა ბავშვს, შეუქმნის თანაბარ პირობებს შემეცნებითი შესაძლებლობების შექმნაში.
სკოლა
ბავშვების ზედამხედველობა მთელი დღის მანძილზე არის შესაძლებლობის თანასწორობა დასაქმების თვალსაზრისით, კერძოთ ქალებისთვის. დღის სკოლები ხელს უწყობს მშობლების სრული დროით დასაქმებას და ამით ხელი ეწყობა თანასწორობას.
საჯარო სკოლებში მნიშვნელოვანია ავტონომიური თვითმართველობის განვითარება. ყველა ინდივიდს კი უნდა ესწავლებოდეს დამოუკიდებლობა სწავლასა და მოქმედებაში. მოსწავლეები და მშობლები ჩართული უნდა იყვნენ პედაგოგიურ მუშაობაში. აქედან გამომდინარეობს სკოლის, როგორც ცნების ახალი გაგება – ეს არის ადგილი სადაც მოსწავლეები ერთმანეთს ეხმარებიან კომპეტენციების შეძენაში და ცხოვრების გაძღოლაში. ეს არის სოციალური ფუნქცია სკოლისა.
პროფესიული განათლება
თავდაპირველი საბაზისო პროფესიული განათლება საწინდარია ყველა ინდივიდისათვის შეძლოს მონახოს შესაბამისი სამუშაო და მიაღწიოს პიროვნულ დამოუკიდებლობას. პროფესიული წვრთნის გავლის უფლება აქვს ყველას, მ.შ ცუდი მოსწრების სტუდენტს. ეროვნული პროფესიული განათლების სისტემა საერთაშორისოდ აღიარებული უნდა იყოს. ეს სისტემა გარანტირებულად უნდა მუშაობდეს ეკ. კრიზისების დროს.
საუნივერსიტეტო განთლება
თანამედროვე ცხოვრება, ცოდნაზე დაფუძნებული საზოგადოება და ეკონომიკა მოითხოვს უნივერსიტეტ-კურსდამთავრებულთა სულ უფრო მზარდ რაოდენობას. წარმატებული საუნივერსიტეტო განათლება საწინდარია ინდივიდუალური თავისუფლებისა და სოციალური გავლენისა. Gგანათლების პოლიტიკა უნივერსიტეტის დონეზე უნდა ითვალისწინებდეს სოციალურად გაჭირვებული ოჯახებიდან გამოსული ნიჭიერი სტუდენტების ფინანსურ დახმარებას.
შემდგომი განათლება: სწავლა ცხოვრების მანძილზე უნდა იყოს შესაძლებლობა ყველას ვისაც შეუძლია განავითაროს და აიმაღლოს ცოდნა და უნარჩვევები. ამის საშუალებას უნდა უზრუნველყოფდეს შესაბამისი სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ინსტიტუტები
ჩვენ ასევე მხარს ვუჭერთ მსოფლიო სტანდარტების შესაბამისი განათლების სისტემის შექმნას და გონებრივი შრომის მუშაკების ამაღლებას საზოგადოებაში, მათი მატერიალური პირობების და სოციალური სტატუსის გაუმჯობესების საფუძველზე.
მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო ბ ა
ჩვენ ვიღწვით თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის, რომელიც დამყარებულია მოქალაქეთა პოლიტიკურ აქტიურობაზე, სახელმწიფოსთვის, რომელიც უზრუნველყოფს საზოგადოებრივ მიზნებისთვის ბრძოლას, სახელმწიფოსათვის, რომელიც იცვლება ახალ გამოწვევებთან ერთად და ამტკიცებს მათთან გამკლავების უნარს.
სახელმწიფო მმართველობა უნდა იყოს – პასუხისმგებლური, ანგარიშვალდებული, ეფექტური, რაც უნდა განხორციელდეს წარმომადგენლობისა და მონაწილეობის პრინციპების მეშვეობით.
აუცილებელია მმართველობის დეცენტრალიზაცია, Eრაც უნდა განხორციელდეს ძალაუფლების დაყოფისა და გაზიარების პრინციპების მეშვეობით, რაც გულისხმობს ძალაუფლების დაყოფას, როგორც ჰორიზონტალურ განზომილებაში (საკანონმდებლო, აღმასრულებელი, სასამართლო), ასევე ვერტიკალურად (ცენტარლური, რეგიონალური, ადგილობრივი მიმაღტულებები).
სახელმწიფოებრივ (ცენტრალურ, ეროვნულ) დონეზე მაქსიმალურად უნდა იქნას უზრუნველყოფილი წარმომადგენლობა, ხოლო ადგილობრივი და საზოგადოებრივი ინსტიტუტების დონეზე – მონაწილეობა.
კომპეტენციათა გადანაწილებამ და მონაწილეობის ფართოდ დანერგვამ უნდა ხელი შეუწყოს გაზიარებული (კონსენსუალური) გადაწყვეტილებების მიღება, რაც თავის მხრივ უზრუნველყოფს პასუხისმგებლურ, ანგარიშვალდებულ ეფექტურ მმართველობას.
პირველი და აუცილებელი ნაბიჯი ამ მიმართულებით უნდა იყოს რეალურად წარმომადგენლობითი პარლამენტის ფორმირება.
საპარლამენტო არჩევნები უნდა ჩატარდეს რეგიონალურ – პროპორციული სისტემით (რეგიონებში წარმოდგენილი სიების საფუძველზე), რაც უზრუნველყოფს, როგორც მოქალაქეთა პროპორციულ წარმომადგენლობას ( რაც აბსოლიტურად უგულველყოფილია დღეს არსებული მაჟორიტარული სისტემის არჩევნებში) და არჩეული პარლამენტის წევრების პასუხისმგებლობსა და ანგარიშვალდებულებას რეგიონის მცხოვრებთა (ამომრჩეველთა) წინაშე.
ამგვარი სისტემა ხელს შეუწყობს რეგიონებში საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ცხოვრების გააქტიურებს, რეგიონის მოსახლეობის მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის ზრდას, შექმნის სტიმულს საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ჯგუფებს შორის თანამშრომლობისათვის, უზრუნველყოფს საფუძველს ძალაუფლების გაზიარებისა და კონსენსუალური გადაწყვეტილებებისათვის
ხსენებული პრინციპების განმტკიცებისათვის მნიშვნელოვან პოზიტიურ როლს შეასრულებს აგრეთვე პერეფერენციული ხმის მიცემის წესიც, როდესაც ამომრჩეველს შეუძლია ხმა მისცეს რამოდენიმე სუბიექტს რანჟირებულად.
არსებული საპრეზიდენტო სისტემა იწვევს ავტორიტარული მმართველობის (ზეცენტრალიზებული, ზეკონცენტრირებული, პერსონიფიცირებული) ინსტიტუციონალიზირებასა და კონსოლიდირებას, პარლამენტის წარმომადგენლობითი ფუნქციის პრაქტიკულად გაუქმებას, ანგარიშვალდებული და პასუხისმგებელი მმართველობის ინსტიტუტების სრულ გაქრობას პოლიტიკურ სისტემაში.
ინსტიტუციონალური არხების არარსებობა, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ საზოგადოებრივი ჯგუფების ინტერესების ტრანსლირებას პოლიტიკაში, მოქალაქეებს აქცევს მხოლოდ ამომრჩევლებად, რომელთა ფუნქციაც საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში მონაწილეობისა შემოიფარგლება მხოლოდ საპრეზიდენტო არჩევნებზე ხმის მიცემით.
შედეგად, ევროპული ტიპის კონსტიტუციონალური, წარმომადგენლობითი და მონაწილეობრივი დემოკრატიის ნაცვლად, სახეზეა საბჭოთა ტრადიციის შესაბამისი ე.წ “სახალხო დემოკრატია”, დაფუძნებული დემოკრატიული ცენტრალიზმის პრინციპზე.
ამგვარი სისტემა ხსენებული ხარვეზებისა და სისუსტეების გამო სრულიად ვერ უზრუნველყოფს საზოგადოების ინტერესების შესაბამის სახელმწიფოებრივ მმართველობას და ამავდროულად ვერ პასუხობს ქვეყნის განვითარების წინაშე მდგომ გამოწვევებს.
იგი მეტისმეტად მყიფეა, პრაქტიკულად შეუძლებელს ხდის ხელისუფლების ცვლილებას დემოკრატიული გზით (არჩევნების მეშვეობით) და წარმოქმნის შესაძლებლობებს (რისკებს) პოლიტიკური პროცესების რევოლუციური გზით განვითარებისა, რაც საბოლოო ჯამში იწვევს ოლხოკრატიისა და ოლიგარქიული მმართველობის დამკვიდრებისა და განმტკიცების საფრთხეებს.
ამდენად, არსებული საპრეზიდენტო სისტემა უნდა შეიცვალოს საპარლამენტო სისტემით. Pპრეზიდენტის უფლებამოსილება უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ წარმომადგენლობით. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ქმნის (აკომპლექტებს) და აკონტროლებს პარლამენტი (შესაძლოა პრეზიდენტი აირჩეს პარლამენტის მიერ).
უაღრესად მნიშვნელოვანია რეალური თვითმმართველობის დამკვიდრება.
ისტორიულად და ლოგიკურად ადგილობრივი დემოკრატიის გარეშე წარმოუდგენელია წარმომადგენლობითი და მონაწილეობრივი მმართველობა.
მაქსიმალური მონაწილეობის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია ყველა შესაძლებელი კომპეტენციების გადაცემა მმართველობის მაქსიმალურად ქვედა დონეებზე.
ადგილობრივი დონის საკითხების განხილვა და გადაწყვეტა უნდა შედიოდეს ადგილობრივი დონის თვითმართველობის ორგანოების კომპეტენციაში, რეგიონული დონის საკითხებისა - რეგიონული თვითმართველობის კომპეტენციაში.
რიგი კომპეტენციები უნდა გადაეცეს საზოგადოებრივ ინსტიტუტებს, რომელნიც ავტონომიურად მიიღებენ შესაბამის გადაწყვეტილებებს (საგანმათლებლო სფერო, პროფესიული სფეროები........)
ამგვარი სისტემა უზრუნველყოფს მოქალაქეთა გააქტიურებას და შესაბამისად გაზრდის მათ პასუხისმგებლობას. შექმნის მკვიდრ საფუძველს პასუხისმგებელი, ანგარიშვალდებული და ეფექტური მმართველობისთვის.
სახელმწიფოს მშენებლობისა და ეკონომიკური განვითარების ურთულესი ამოცანების გადასაწყვეტად განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა მმართველი კადრების მომზადება-გადამზადებას, მათ შორის არჩევით თანამდებობებზეც.
სახელმწიფო მოხელეთა კორპუსის ჩამოყალიბება, მისი პროფესიული ცოდნისა და ეთიკის ფორმირება, ჩვენ უმნიშვნელოვანეს სახელმწიფო ამოცანად გვესახება. მოხელეთა ასაკობრივი შემადგენლობის რეგულირება, მათ მიერ პროფესიული ეთიკის ნორმებისა და კანონების დაცვა სახელმწიფოს განსაკუთრებული ყურადღების საგანი გახდება. ხელისუფლების ზედა რგოლი კანონებისა და ეთიკური ნორმების დაცვის მაგალითი იქნება.
ოფიციალურად მიღებული პოლიტიკების ერთობლიობის საფუძველზე მართვა, რასაც ჩვენ უპირობოდ მოვითხოვთ, – იმდენად ახალია საქართველოსთვის, რომ საჭირო იქნება არსებული მოხელეების გადამზადება, თითოეულ შემსრულებლამდე პოლიტიკების შინაარსის დაყვანა.
ს ა გ ა რ ე ო პ ო ლ ი ტ ი კ ა
საქართველოს საგარეო პოლიტიკა უნდა ემსახურებოდეს საქართველოს ეროვნულ ინტერესებს, ნებისმიერი გადაწყვეტილება, შეთანხმება და პაქტი უნდა გამომდინარეობდეს საქართველოს ეროვნული ინტერესებიდან და ამასთანავე არ უნდა აყენებდეს საფრთხის ქვეშ ქვეყნის, მოსახლეობის, სახელმწიფოებრიობის, ეკოლოგიისა და კულტურის უსაფრთხოებას.
საქართველოს ეროვნული ინტერესების განსაზღვრა ხდება ქართველი ხალხის მიერ დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და პროცედურების მეშვეობით.
საქართველოს საგარეო პოლიტიკა უნდა დაეყრდნოს არსებულ მსოფლიო რეალიებს, და მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინებით ინდა განსაზღვროს ტაქტიკური ორიენტირები. ქართული დიპლომატიის მოქმედების ძირითადი ფორმაა პარტნიორობა და დიალოგი.
პარტნიორულმა ურთიერთობებმა, დიალოგმა უნდა შეარბილოს და შემდეგ აღმოფხვრას კონფლიქტები საქართველოსთან მიმართებაში.
პრინციპები და ამოცანები
• მშვიდობიანი, კეთილმეზობლური ურთიერთობები მეზობლებთან (დსთ, კავკასია, ევროპა, თურქეთი), გლობალურ აქტორებთან (აშშ, რუსეთი).
• საგარეო პოლიტიკის დეიდეოლოგიზაცია
• საგარეო პოლიტიკის პრაგმატულობა და მოქნილობა
• მონისტური, გლობალისტური წესრიგის ნაცვლად რეგიონალიზმის წინწამოწევა და კერძოდ ღია ევროპული რეგიონალიზმის დამკვიდრება _ ამ პრინციპების მხარდაჭერა საქართველოს მიერ
• ევროკავშირში გაწევრიანება - როგორც საშუალება ქართული სახელმწიფოს განვითარებისა და კულტურული იდენტობის შენარჩუნებისთვის. ევროკავშირში წევრობა უზრუნველყოფს ქართულ საზოგადოებაში დემოკრატიული მმართველობის კულტურის გამყარებას, განვითარებასა და ქართველთა ახალი თაობის განვითარებას.
• კონფლიქტებთან მიმართება _ მშვიდობა, თანამშრომლობა, სადაო პოლიტიკური საკითხების გადავადება მხარეებთან ურთიერთობაში საკმარისი ურთიერთნდობის გაჩენამდე.
კონფლიქტებთან მიმართება
• საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის სამართლებრივი დაცვა საერთაშორისო არენაზე.
• სამართლებრივი ბრძოლა რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიების გათავისუფლებისთვის.
• უარი ძალის გამოყენებაზე ტერიტორიული მთლიანობის პრობლემის მოგვარებისას
• აფხაზეთის და ცხინვალის რეგიონის მოსახლეობისთვის უსაფრთხოების პოლიტიკური გარანტიების უზრუნველყოფა.
• მორატორიუმი კონფლიქტური ტერიტორიების სტატუსის განსაზღვრაზე
• კონტაქტების უპირობო აღდგენა აფხაზებთან და ოსებთან ჰუმანიტარულ, ეკონომიკურ და კულტურულ სფეროში
• კონფლიქტური ზონების დემილიტარიზაცია
• რევანშიზმის უარყოფა
• აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი, ისევე როგორც აფხაზი და ოსი ხალხი წარმოადგენენ საქართველოს განუყოფელ ნაწილებს და სარგებლობენ ყველა იმ უფლებითა თუ პრივილეგიით, რომლითაც საქართველოს სხვა დანარჩენი ხალხები და ტერიტორიები.
• დაუშვებელია აფხაზი და ოსი ხალხის (როგორც საქართველოს მოქალაქეების) მიმართ აგრესიული და რევანშისტული დამოკიდებულება.
• საქართველო, მიუხედავად სტატუსთან დაკავშირებული უთანხმოებისა, მზად უნდა იყოს და ხელს უწყობდეს აფხაზ და ოს ხალხებთან მშვიდობიან, კეთილმეზობლურ და ინტენსიურ ეკონომიკურ, სოციალურ, ჰუმამანიტარულ, კულტურულ და საგანმანათლებლო ურთიერთობებს.
ტერიტორიების სტატუსთან დაკავშირებული საკითხის განხილვა უნდა მოხდეს მას შემდეგ, რაც აღდგება ნდობა ქართველებს, აფხაზებსა და ოსებს შორის.
მეორე ათწლეული სრულდება საქართველოს თანამედროვე დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებიდან. ამ პერიოდში, სერიოზული და ინტენსიური მსჯელობა თუ როგორ უნდა იცხოვროს ხალხმა და განვითარდეს ქვეყანა, არ დამდგარა საზოგადოებრივი დისკურსის დღის წესრიგში. საქართველოს, ჩვენ ხალხს არჩევანი არ გაუკეთებია.
ქვეყანა მისდევდა გარკვეულ პოლიტიკას, რომელიც უმთავრესად გარე ზეგავლენებით განისაზღვრებოდა.
გლობალისტური ნეოლიბერალიზმისა და ნეოკონსერვატიზმის რადიკალური ფორმების გაბატონებამ ახალ, არასტაბილურ, საბჭოთა ეპოქის რთული მემკვირდეობისა და უამრავი გამოწვევების წინაშე (ტერიტორიული მთლიანობის რღვევა, ეკონომიკური კავშირების მოშლა, ღირებულებრივი განუსაზღვრელობა, არაეფექტური ცენტრალიზებული და კონცენტრირებული მმართველობის გამოცდილება...) მდგომ საქართველოში მრავალი უარყოფითი შედეგი მოიტანა: განვითარებულ ქვეყნებთან ჩამორჩენის ზრდა, ავტორიტარული მმართველობისაკენ გადახრა (საბჭოთა `დემოკრატიული ცენტრალიზმის პრინციპი კარგად შეერწყა რადიკალურ ნეოლიბერალურ ექსპერტულ ავანგარდიზმს რევოლუციონერ მმართველთა იდეოლოგიაში), სოციალური უთანასწორობის და ოლიგარქიის დამკვიდრება (კონკურენციაში წარმატების დარვინიზმამდე მისული პროპაგანდით მხარდაჭერილი), კულტურული ერთგვაროვნების (საკუთარი იდენტობის მარგინალიზაციის) საფრთხე და ა.შ.
განვლილი ოცი წელი გვარწმუნებს, დამკვიდრებული ფუნდამენტალისტური ტიპის გლობალისტური ნეოლიბერალიზმი ვერ ქმნის გარანტიებს ქვეყნებისა და ხალხების განვითარებისათვის.
სოციალური შინაარსისა და განვითარების პერსპექტივისაგან დაცლილი დემოკრატიზაციის, ადამიანის უფლებებისა და ეფექტური საბაზრო ეკონომიკის ლოზუნგებმა ამ ლოზუნგების საპირისპირო შედეგები მოიტანეს.
ჩვენ წარმოვადგენთ საზოგადოების იმ ნაწილს, რომელსაც არსებული მდგომარეობა უსამართლოდ და უპერსპექტივოდ მიაჩნია. ამიტომ მისი შეცვლისკენ მოვუწოდებთ მთელს საზოგადოებას, ხალხს.
ჩვენი საზოგადოება დღეს დგას უაღრესად რთული, საპასუხისმგებლო ამოცანების წინაშე.
ჩვენ უნდა შევძლოთ და მოვძებნოთ შემოქმედებითი მიდგომები, რომლებიც საშუალებას მოგვცემს გამოვიდეთ პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური ჩიხიდან, და განვსაზღვროთ ქვეყნის განვითარების პერსპექტიული გზები.
ჩვენ გვწამს, რომ ერთადერთი სუბიექტი, რომელსაც ამ უაღრესად საპასუხისმგებლო მოვალეობის შესრულება შეუძლია არის თვით ხალხი.
ჩვენ, როგორც ამ ხალხის ნაწილი, მზად ვართ გავიზიაროთ ეს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა მივიღოთ ამ საქმიანობაში, იმ საზოგადოებრივ ჯგუფებთან ერთად, რომელნიც ესწრაფვიან ქვეყნის განვითარებას.
გ ა ნ ვ ი თ ა რ ე ბ ა
ჩვენ უმთავრეს და უპირველეს მიზნად ქვეყნის განვითარებას მივიჩნევთ, რაც გულისხმობს – სოციალურ, ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, კულტურულ, პიროვნულ განვითარებას, განვითარებას ყველასთვის.
ქვეყნის ყოველმხრივი განვითარების გარეშე შეუძლებელია ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების და სრულფასოვანი დემოკრატიული წესრიგის დამკვიდრება, ადამიანის ცხოვრებითვის ღირსეული პირობების შექმნა.
ჩვენ გთავაზობთ განვითარების იმგვარი გზის არჩევას, რომელიც ნაკარნახევია ქვეყნის წარსულითა და აწმყოთი, საქართველოს კულტურითა და ტრადიციებით, ქართველი ხალხის ინტერსებითა და მისწრაფებებით.
საქართველო არის ევროპული ქვეყანა და ჩვენი განვითარების ბუნებრივი გზა არის ევროპული განვითარების გზა, რომელიც ისეთ უნივერსალურ ღირებულებებს ეყრდნობა, როგორიცაა: თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა, თანამშრომლობა, კეთილმეზობლობა და ჰუმანიზმი.
ხაზგასმა იმისა, რომ საქართველოს არჩევანი არის ევროპული არჩევანი გულისხმობს არა ვინმესადმი ბრმად მიბაძვას, არამედ პასუხისმგებლობის აღებას საკუთარ ბედ-იღბალზე, თვითგანვითარებაზე ზრუნვას.
საქართველოს, როგორც ქვეყნის განვითარებაში იგულისხმება
• სოციალური განვითარება.
• ეკონომიკური განვითარება.
• პოლიტიკური განვითარება.
• კულტურული განვითარება.
• რეგიონალური განვითარება.
• ინდივიდუალური განვითარება.
ჩვენ ვისწრაფვით საზოგადოებისაკენ, სადაც:
• მიღწეულია თაობათა სოლიდარობა; დაფასებულია ტრადიციები, გამოცდილება და პროფესიონალიზმი.
• პიროვნებას შეუძლია თავისუფალი განვითარება.
• უმუშევრობა აღიარებულია არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ, პოლიტიკურ და ჰუმანიტარულ პრობლემად.
• მოდერნიზაცია უპირატესად განიხილება, როგორც ინვესტირება ადამიანურ კაპიტალში.
• ეკონომიკისა და მთელი საზოგადოების განვითარება დამყარებულია ცოდნაზე, განათლებაზე, მეცნიერებაზე.
• ეკონომიკის განვითარება მაქსიმალურად ითვალისწინებს ეკოლოგიურ გარემოს, ანუ უზრუნველყოფილია მდგრადი განვითარება.
• პრიორიტეტია ქვეყნის სიმეტრიული განვითარება _ რეგიონების ურბანული და აგრარული რაიონების სოციალ-ეკონომიკური და კულტურული დონის დაახლოება.
• უპირობო პრიორიტეტია განათლების სფეროს განვითარება, მეცნიერებისა და შემოქმედებითი საქმიანოიბის სახელმწიფო მხარდაჭერა.
ჩვენი უმთავრესი მიზანია ხალხის კეთილდღეობის ზრდა, რომელიც ეყრდნობა რეგიონების განვითარებას, მათი პოლიტიკური და ეკონომიკური უფლებების ზრდას, ინოვაციური პროცესების სტიმულირებას, ქვეყნის პოლიტკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ მოდერნიზაციას.
ჩვენ მივისწრფვით ისეთი განვითარებული საზოგადოებისკენ, სადაც ეფექტურად ფუნქციონირებს სოციალური ეკონომიკა და სოციალური დემოკრატია, სადაც უზრუნველყოფილია თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა.
თავისუფლება, თანასწორობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა
• თავისუფლება და თანასწორობა თანაბარი ღირებულებებია. თავისუფლება შეუძლებელია თანასწორობის გარეშე, ხოლო თანასწორობა - თავისუფლების გარეშე.
• ყველა ადამიანი თანასწორი და თავისუფალია - თანაბრად თავისუფალია.
• ადამიანის თავისუფლება ვრცელდება მანამ, სანამ იგი არ ზღუდავს სხვა ადამიანის თავისუფლების ან თანასწორობის ბუნებრივ უფლებას.
• პიროვნული თავისუფლება _ ადამიანური ღირსების გარანტიაა.
• პოლიტიკური თავისუფლება _ არჩევანის და მონაწილეობის უფლებაა.
• სახელმწიფო და საზოგადოება მოწოდებულია შეუქმნას მოქალაქეებს თანასწორი პირობები და შესაძლებლობები უნარების გამოვლენის და უფლებების რეალიზებისათვის.
• სამართლიანობის პრინციპი გულისხმობს ყველას თანასწორობას კანონის, სახელმწიფოს, სამართლისა და საზოგადოების წინაშე.
• სამართლიანობის პრინციპის სრულად რეალიზება ცხოვრებაში შეუძლებელია სოციალური სამართლიანობის პრინციპის ძლიერი საზოგადოებრივი და ინსტიტუციონალური მხარდაჭერის გარეშე.
• თავისუფლება, თანასწორობა და სამართლიანობა დამოკიდებულია საზოგადოებრივი სიკეთეების ხელმისაწვდომობაზე. თუკი ყველა თანაბრად არ ფლობს ამ სიკეთეებს, ყველა თანაბრად თავისუფალი არ არის.
• თავისუფლად ყოფნის შანს იყენებს ის, ვინც სოციალურად დაცულია.
• სოციალური დაცვის უზრუნველყოფა თავისუფლების დაცვის უზრუნველყოფაა.
• თავისუფლების, თანასწორობის, სამართლიანობის რეალურად დამკვიდრება თანამედროვე რთულ საზოგადოებაში შესაძლებელია მხოლოდ სოლიდარობის პრინციპის მაქსიმალური რეალიზებით საზოგადოებრივ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში.
საზოგადოება და სახელმწიფო
სოლიდარული საზოგადოება და სოციალური სამართლიანობა
საბაზრო ურთიერთობებზე გადასვლა ჩვენთან დროში დაემთხვა საქართველოს სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობის აღდგენას, მსოფლიო მეურნეობრიობაში კი - გლობალიზაციისა და ნეოლიბერალური ეკონომიკური პროცესების ინტენსიფიკაციას.
ამ ფაქტორების რთული ურთიერთქმედების შედეგად საქართველოში ჩამოყალიბდა ახალი წესრიგი, რომელშიც მოქალაქეები იძენენ სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას, როგორც მომხმარებლები, მაგრამ კარგავენ შესაძლებლობებს, როგორც დემოკრატიულ უფლებათა მქონენი, რომელთაც ხელეწიფებათ მოახდინონ გავლენა მიმდინარე პროცესებზე, როგორც პოლიტიკის, ასევე ეკონომიკის სფეროში.
საზოგადოება სოლიდარული ძალისხმევით უნდა უზრუნველყოფდეს კეთილდღეობას ყველასთვის და ამ კეთილდღეობის სამართლიან გადანაწილებას.
ჩვენ მივისწრაფვით საზოგადოებისკენ, რომელშიც არ არის უსამართლო პრივილეგიები, დისკრიმინაცია და ადამიანთა იზოლაცია.
ადამიანის ინდივიდუალური და სოციალური უფლებები ერთმანეთს ვერ ჩაანაცვლებენ, მათი ურთიერთდაპირისპირება არ შეიძლება.
მხოლოდ იქ, სადაც რეალიზებულია ადამიანის სოციალური უფლებები, საზოგადოების ყველა წევრს შეუძლია ინდივიდუალური უფლებებით სარგებლობა.
ადამიანები შრომობენ არა მხოლოდ შემოსავლისთვის, არამედ რათა შეიძინონ მათი ცხოვრებისთვის შესაბამისი სოციალური პროდუქტი, შექმნან საფუძვლები მათი სოციო-კულტურული იდენტობისა, დაიკმაყოფილონ თავმოყვარეობა, თვითპატივისცემა. შრომითი შემოსავლის დაგროვების პოტენცია, შესაბამისად, არის უმთავრესი პირობა მოქალაქის თავისუფლების პოზიტიური უფლების განხორციელებისა.
ჩვენ ვეწინააღმდეგებით საბაზრო ფუნდამენტალიზმს, რომელიც ძირს უთხრის საზოგადოებრივ ღირებულებებს.
ჩვენ მხარს ვუჭერთ მთლიანობაში საბაზრო ეკონომიკას, მაგრამ მიგვაჩნია, რომ სახელმწიფომ ეროვნულ და ადგილობრივ დონეზე (განზომილებებში) უნდა შეასრულოს ცენტრალური (და მნიშვნელოვანი) როლი, როგორც სოციალურ, ასევე ეკონომიკურ საკითხებში.
მოქალაქეთა პასუხისმგებლობის გაზრდა საკუთარ ქმედებაზე უაღრესად მნიშვნელოვანია, მაგრამ ამან არ უნდა გამოიწვიოს სახელმწიფოსაგან პასუხისმგებლობის მოხსნა და გადანაწილების იდეის დისკრედიტირება საზოგადოებრივ ცნობიერებაში.
ამგვარი საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წესრიგის შემოქმედი და გარანტი უნდა იყოს საშუალო კლასი.
საქართველოში დღეს საშუალო კლასი მეტისმეტად მცირერიცხოვანია და ამიტომ ვერ უზრუნველყოფს ისტორიულად და ინსტიტუციურად მისი მთავარი ფუნქციების, მათ შორის სოციალური სტაბილურობის, ისტორიის უწყვეტობისა და საზოგადოების საერთო პერსპექტივის უზრუნველყოფის რეალიზებას.
საშუალო კლასი წარმოადგენს თანამედროვე საზოგადოების განვითარებისა და პროგრესის მთავარ მამოძრავებელ ძალას, სოციალური მდგრადობისა და პოლიტიკური სტაბილურობის გარანტს.
ეკონომიკურად საშუალო კლასი არ არის სოციალურად და პოლიტიკურად საშუალო კლასი _ ის სოციალურად და პოლიტიკურად წამყვანი კლასი უნდა იყოს.
ფართო სოციალური წარმომადგენლობის მქონე საშუალო კლასის ფორმირება უნდა გახდეს პრიორიტეტი თანამედროვე სახელმწიფოსათვის.
ახალი სოციალური კონტრაქტი
დღეს საქართველოში პრაქტიკულად არ არსებობს სოციალური ინსტიტუტები, რომლებიც ასრულებენ შუამავლის როლს (ფუნქციას) სახელმწიფოსა და საზოგადოებას შორის.
სახეზეა ტრადიციული საზოგადოებრივი ღირებულებების ეროზია, ღირებულებრივ ორიენტირთა განუსაზღვრელობა და ბუნდოვანება. იზრდება მისწრაფება პერსონალური ავტონომიისა და ცხოვრების ყველა სფეროს ინდივიდუალიზაციისადმი.
იზრდება სოციალური უთანასწორობა და სოციალური ფრაგმენტაცია, ძლიერდება სოციალური გაუცხოების განცდა.
სოციალური ინსტიტუტებისადმი სრული უნდობლობის პირობებში ადამიანი რჩება მარტო გამოწვევების წინაშე და პასუხად ამ გამოწვევებისა წარმოიდგინება კონფორმიზმი და ადაპტაცია (დაყრდნობილი ინფანტილურ უიმედობაზე), ან ექსტრემისტული ანტისისტემური ქმედებები, რომელიც მიემართება რევოლუციური ოხლოკრატიისკენ, ეს კი, როგორც უკვე გამოცდილია, ავტორიტარიზმითა და ოლიგარქიული დიქტატით სრულდება.
ჩვენ უნდა შევქმნათ ჩვენი სახელმწიფო. მოქალაქეებს უნდა გვქონდეს განცდა, რომ არსებული სახელმწიფო ჩვენი სახელმწიფოა, რომ სახელმწიფოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები ჩვენს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებია (ან ჩვენი თანამოქალაქეების, რომლებიც ჩვენს ინტერესებსა და მისწრაფებებსაც ითვალისწინებენ).
საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წესრიგი უნდა დაეფუძნოს საზოგადოებრივ ხელშეკრულებას (სოციალური კონტრაქტი), რომელიც გაზიარებული იქნება მოქლაქეთა უდიდესი უმრვლესობის მიერ.
მოქალაქეები და სახელმწიფო უნდა აცნობიერებდნენ თავის უფლებებს, მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას.
სამოქალქო დიალოგი უნდა გახდეს პოლიტიკის საფუძველი.
მთავრობას უნდა ჰქონდეს მხოლოდ პირობითი მანდატი მმართველობისა, რომელიც უნდა ხორციელდებოდეს საზოგადოებრივ ხელშეკრულებასთან თანხმობაში.
სოციალური ერთობის განცდის კულტივირება, ერთობლივი მოქმედებით უნდა იქნას უზრუნველყოფილი _ სამოქალაქო სფეროს არსებობა _ თავისი ფუნქციონირების ეთიკით, რომელიც დაცულია საბაზრო ძალების შემოჭრისგან.
ეს სოციალური სივრცე არ არის მხოლოდ ოჯახი, ან ახლობელთა წრე, იგი მოიცავს განათლების, ჯანდაცვის, კულტურის, სოციალური უზრუნველყოფის სფეროებს; ეკონომიკურ ინფრასტრუქტურას (გზები, კომუნიკაციები, ენერგეტიკა, ა.შ.).
იგი რეალიზდება ურთიერთქმედების კოლექტიურ ფორმებში (თემები, პროფკავშირები, ასოციაციები, ინტერესთა ჯგუფები, პარტიები).
სამოქალაქო სფეროში მთავარი ფასეულობაა არა ფულადი, არამედ ადამიანური, სოციალური კაპიტალი. სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს პირობები ე.წ. საზოგადოებრივი სიკეთეების საყოველთაო და თანასწორი ხელმისაწვდომობისათვის.
• საზოგადოებრივი სიკეთეები არის სიკეთეები, რომელთა მოხმარებაც შესაძლებელია ყველა ინდივიდისათვის, იმ ტერიტორიულ და პოლიტიკურ არეალში, სადაც ეს სიკეთეები ნაწილდება. არავინ არ და ვერ გამოირიცხება ამ სიკეთეების მოხმარებაში. ეს გამომდინარეობს ან ამ სიკეთეების ფიზიკური თავისებურებებიდან, ან სამართლებრივი და ლეგიტიმური ხასიათიდან. ასეთი სიკეთეებია მაგალითად ჰაერის სისუფთავე, სოციალური საარსებო მინიმუმი, ადამიანის უფლებების დაცვა, უფასო სწავლება და სხვა.
• საზოგადოებრივი სიკეთეების თანასწორი ხელმისაწვდომობა არის უმნიშვნელოვანესი პირობა საბაზისო უფლებების უზრუნველსასყოფად. უფლებები, ინსტიტუტები, სოციალური და პერსონალური უსაფრთხოება, სუფთა ჰაერი თუ ხელშეუხებელი გარემო, ჯანდაცვა თუ განათლება – ეს არის საზოგადოებრივი სიკეთეები, რომლის თანასწორი მიწოდება ყველასათვის შეუძლებელია, მხოლოდ თვითრეგულირებადი ბაზრის მექანიზმების მეშვეობით და ცალკეული ინდივიდების შეთანხმებით. საზოგადოებრივი სიკეთეებით უზრუნველყოფა პოლიტიკურ ნებასა და მოქმედებაზეა დამოკიდებული, რაც უნდა დაეყრდნოს სოლიდარობისა და სოციალური სამართლიანობის პრინციპებს.
ე კ ო ნ ო მ ი კ ა
ეკონომიკა უდნა ემსახურებოდეს საზოგადოების ინტერესებს და არა საზოგადოება ეკონომიკის ინტერესებს. ჩვენი ორიენტირია სოციალური და სოლიდარული საბაზრო ეკონომიკა.
ჩვენ მიგვაჩნია, რომ საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის იმგვარი გზა, რომელსაც დღემდე ადგას საქართველო, ვერ მიგვიყვანს მაღალეფექტიან და სასურველი სოციალური შედეგების მქონე ეკონომიკურ სისტემამდე.
ჩვენი აზრით დაბალი ნიშნული, საიდანაც ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება უნდა დაიწყოს, არის არა მარტო პრობლემა, არამედ იმის გარკვეული რეზერვი და შანსი, რომ განვითარებული ქვეყნების ტექნოლოგიური მიღწევებისა და ინსტიტუციური მექანიზმების გამოყენებით, სწორი ეკონომიკური პოლიტიკის გატარებით, მეურნეობის შიდა და გარე პირობების უნარიანი შეხამებით _ მივაღწიოთ ეკონომიკური განვითარების მაღალ ტემპებს და შევძლოთ ჩვენი ქვეყნის ეკონომიკის ჩამორჩენილობის სწრაფად დაძლევა.
ჩვენი მთავარი მიზანია სოციალურად ორიენტირებული, კოორდინირებული შერეული ეკონომიკის შექმნა.
შერეული ეკონომიკა ნიშნავს, რომ მიღწეულია საკუთრების ფორმების პლურალიზმი, საბაზრო და კოორდინირების მექანიზმების შეთანხმებული ფუნქციონირება. საკუთრების ნებისმიერი ფორმის პროგრესულობას განსაზღვრავს არა იდეოლოგიური კლიშე, არამედ მისი რეალური ეფექტიანობა. კერძო საკუთრება ეკონომიკური სისტემის საფუძველია, თუმცა მის გვერდით არსებობს და მნიშვნელოვან ფუნქციას ასრულებს საკუთრების კოლექტიური და სახელმწიფო ფორმები. სახელმწიფო წამყვან როლს თამაშობს საზოგადოებრივი სიკეთეების დაცვაში, შექმნასა და განაწილებაში. საზოგადოებრივი სიკეთეები ის სიკეთეებია, რომელთა მოხმარებაც შესაძლებელია ყველა ინდივიდისათვის, იმ პოლიტიკურ და ტერიტორიულ არეალში, სადაც ეს სიკეთეები ნაწილდება. არავინ არ და ვერ გამოირიცხება ამ სიკეთეების მოხმარებაში, რაც გამომდინარეობს ან მათი ფიზიკური თავისებურებებიდან, ან სამართლებრივი და ლეგიტიმური ხასიათიდან. ასეთი სიკეთეებია: სუფთა ჰაერი და ჯანსაღი გარემო, სოციალური საარსებო მინიმუმი, ჯანდაცვა, უფასო განათლება და სხვა. საზოგადოებრივი სიკეთეების თანასწორი ხელმისაწვდომობა ადამიანის საბაზისო უფლებების რეალიზაციის უმნიშვნელოვანესი პირობაა. სახელმწიფო საკუთრების საფუძველზე ხშირად ხდება ქვეყნისთვის უმნიშნელოვანესი სფეროებისა, მიმართულებებისა და პროექტების განხორციელება.
ეკონომიკა უნდა ვითარდებოდეს მკაფიოდ ფორმულირებული და კანონის ძალის მქონე ეკონომიკური განვითარების პოლიტიკის საფუძველზე, რომელიც წარმოადგენს სახელმწიფო და კერძო პოლიტიკების კოორდინირებულ ჯამს (საინოვაციო, აგრარული, გარემოსდაცვითი, ენერგეტიკული, სამეცნიერო, მცირე ბიზნესის, საინვესტიციო, განათლების, საინფორმაციო და სხვ.). მისი შესრულება გარანტირებული უნდა იყოს ერთის მხრივ პოლიტიკის ფარგლებში ეკონომიკური სუბიექტების სრული თავისუფლებითა და უსაფრთხოების გრძნობით, მეორეს მხრივ კი სახელმწიფოს მიერ შემოღებული წამახალისებელი ღონისძიებების სისტემით.
ეკონომიკის კოორდინირებულობა ნიშნავს:
• სახელწიფოს აქტივობას ზოგადეროვნულ და ადგილობრივ (ლოკალურ) დონეებზე, როგორც ეკონომიკურ, ასევე სოციალურ სფეროებში.
• ეკონომიკური სისტემის (წესრიგის) სპეციფიური ურთიერთთავსებადი წესით დაკავშირებას სოლიდარულ საზოგადოებრივ წესრიგთან. ამგვარ სისტემაში არსებობს დაბალანსებული, გაწონასწორებული დამოკიდებულება დამქირავებლებს, დაქირავებულებსა და სახელმწიფოს შორის (ე.წ. ტრიპატრიდის პრინციპი).
ნეოლიბერალური რწმენის საპირისპიროდ, რომ არაკოორდინირებული საბაზრო ეკონომიკები უკეთესად პასუხობენ საფინანსო და სასაქონლო ბაზრების გლობალურ ინტეგრაციას, უახლესი გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ კოორდინირებული საბაზრო ეკონომიკები საშუალო და გრძელვადიან პერიოდებში უფრო წარმატებულნი არიან.
კოორდინირებული ეკონომიკა გულისხმობს საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებისა და ინსტიტუტების ინეტერსების დაბალანსებას, დასაბუთებულ და მკაფიოდ ფორმულირებულ ეკონომიკურ პოლიტიკას, რომელიც წარმოადგენს კერძო პოლიტიკების ჯამს (საინოვაციო, აგრარული, გარემოსდაცვითი, ენერგეტიკული, მცირე ბიზნესის, საინვესტივიო და სხვ.)
პრიორიტეტებზე დამყარებული ეკონომიკური პოლიტიკის განხორციელება რთულია, ამიტომ სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს სახელმწიფო მოხელეების პროფესიულ მომზადებაზე, უცხოური გამოცდილების შესწავლაზე, მართვის სამეცნიერო მხარდაჭერაზე.
სათანადო სიმაღლეზე უნდა დადგეს მაკროეკონომიკური მართვის უზრუნველმყოფი ინსტიტუტების საქმიანობა (ეროვნული ბანკი, ფინანსთა სამინისტრო, ანტიმონოპოლური სამსახური, სტატისტიკური სამსახური და სხვა). უნდა გამოირიცხოს მათი ხშირი რეორგანიზაცია და ხელი შეეწყოს მუშაობის განუწყვეტელ სრულყოფას.
ეკონომიკური პოლიტიკა მიმართული უნდა იყოს ქვეყნის კონკურენტუნარიანობის ზრდაზე, რომლის პირველ ეტაპად შესაძლებელია განხილულ იქნას რეგიონული კონკურენტუნარიანობის მიღწევა. წამახალისებელ ღონისძიებათა სისტემა (საგადასახადო, საბიუჯეტო, საკრედიტო, საგრანტო, სამეცნიერო მხარდაჭერებისა და სხვ.) ხელს უნდა უწყობდეს შემდეგ ურთიერთდაკავშირებულ და აპრობირებულ მიმართულებებს:
• ფაქტორებით მართული ეკონომიკიდან ჯერ ინვესტიციებით მართულ ეკონომიკაზე, ხოლო შემდეგ ინოვაციებით მართულ ეკონომიკაზე გადასვლა. აქედან გამომდინარე უნდა განისაზღვროს ინვესტიციური პოლიტიკის მიმართულებები და განსაკუთრებით შეეწყოს ხელი ადგილობრივ ინვესტიციებს, ფასიანი ქაღალდების თავისუფალი ბაზრის ჩამოყალიბებას. პრიორიტეტულ ამოცანად უნდა ჩაითვალოს ახალი ტექნოლოგიების შექმნა და ათვისება, ვენჩურული ფირმების განვითარება.
• საესპორტო პროდუქციის შექმნისა და რეალიზაციის წახალისება: ეფეექტიანი მოდერნული ეკონომიკის ფუნქციონირება საქართველოში მძლავრი ექსპორტის გარეშე შეუძლებელია. ექსპორტი პირველ რიგში ორიენტირებული უნდა იყოს რეგიონალურ ბაზრებზე. გლობალიზაციის ეპოქაში განვითარებულმა პროცესებმა დაგვანახა, რომ რეგიონალურ თანამშრომლობას ალტერნატივა არა აქვს, განსაკუთრებით ისეთი ეკონომიკებისთვის, როგორიც საქართველოა. მთავარ პარტნიორებად ამ თვალსაზრისით შეიძლება განხილული იყოს ჩვენი უახლოესი მეზობლები და ევროკავშირი;
• სოფლის მეურნეობა: საექსპორტო პოტენციალის გაძლიერების უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად უნდა იქნას განხილული სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია. დღეისათვის ამ თვალსაზრისით უკიდურესად მძიმე მდგომარეობაა. სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია არათუ წარმოადგენს ექსპორტის მნიშვნელოვან ნაწილს, არამედ შიდა ბაზარზეც მეტად მოკრძალებული ადგილი უკავია. კერძოდ, ერთი დოლარის ღირებულების ეროვნულ პროდუქციაზე 4 დოლარის ღირებულების უცხოური პროდუქცია მოდის. გარემოსდამზოგავი ტექნოლოგიების გამოყენებით, ეკოლოგიური სავაჭრო ნიშნის მქონე პროდუქციის წარმოება, მთავრობის ეკონომიკური პოლიტიკის აგრარული შემადგენლის უნიშვნელოვანეს პრიორიტეტად უნდა იქცეს. სოფლის მეურნეობა არ წარმოადგენს მხოლოდ საკვებისა და ნედლეულის წარმოების დარგს. სოფლის მეურნეობის განსაკუთრებულობა იმაში მდგომარეობს, რომ მისი პროდუქტი არის ცოცხალი პროცესის შედეგი და წამროების მთავარი საშუალება ცოცხალი ნიადაგია. მიწათმოქმედება ოდითგანვე იყო ქართული კულტურის გენერატორი, სოფელი კი ის ადგილი, სადაც, სულიერი და მატერიალური ცხოვრების შედეგად, ეროვნული რაობა, ტრადიციები ყალიბდებოდა და ნარჩუნდებოდა. სოფლის, როგორც სოციალური ფენომენისა და სოფლის მეურნეობის _ საქართველოს ეკონომიკის ერთ ერთი წამყვანი და სტრატეგიული დარგის მიმართ უყურადღებო სახელმწიფო პოლიტიკის გამო ქვეყნის აგრარული პოტენციალი არ არის სათანადოდ ათვისებული და სოფელი დგას მოსახლეობისგან დაცლის საშიშროების წინაშე. შესაბამისად, სახელმწიფომ უნდა გააძლიეროს ზრუნვა სოფლის მიმართ, ხელი უნდა შეუწყოს ფერმერული მეურნეობის აღორძინება-განვითარებას, კოოპერაციას, აგროინდუსტრიულ ინტეგრაციას, ინოვაციებს, სასოფლო თემების ადგილობრივი თვითმმართველობის გაძლიერებას, რაც სოფლის მაცხოვრებლებს თვითრეალიზაციის, დამატებითი პროდუქციის წარმოების საშუალებას მისცემს და შეუქცევადს გახდის სოფლის აღორძინების პროცესს.
• საშუალო კლასი. ეკონომიკური პოლიტიკის ერთ ერთ პრიორიტეტად ჩვენ საშუალო, მცირე და მიკრო ბიზნესის განვითარება მიგვაჩნია, რომელიც წარმოადგენს საშუალო კლასის ჩამოყალიბების ერთ ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს. საქართველოში დღეს საშუალო კლასი მეტისმეტად მცირერიცხოვანი და სუსტია. იგი ვერ ასრულებს ისტორიულად და ინსტიტუციურად მის მთავარ ფუნქციას: სოციალური, ეკონომიკური, პოლიტიკური სტაბილურობის, საზოგადოების პროგრესის, ისტორიის უწყვეტობისა და ქვეყნის საერთო პერსპექტივის უზრუნველყოფას.
• საქართველოს რაიონების, განსაკუთრებით მთიანი რაიონების განვითარება საოჯახო, სათავგადასავლო ეკოტურიზმის, ადგილობრივი რეწვის აღორძინების გზით. საქართველომ სრულად უნდა გამოიყენოს თავისი ხელსაყრელი მდებარეობა, განავითაროს ტრანზიტი, მომსახურება _ მათ შორის ტურისტული და საფინანსო, თუმცა ეკონომიკის განვითარების მთავარი პრიორიტეტი უნდა იყოს მატერიალური წარმოება.
• ჩვენ ისე უნდა ვარეგულიროთ ეკონომიკური საქმიანობა, რომ მაქსიმალურად შევინარჩუნოთ ჯანსაღი გარემო და ვითვალისწინებდეთ გარკვეული ბუნებრივი რესურსების ამოწურვადობას (ე.წ. განუახლებადი რესურსები) ანუ ჩვენი ორიენტირია მდგრადი განვითარება. სახელმწიფოსათვის პრიორიტეტული იქნება გარემოსდამზოგი ტექნოლოგიების გამოყენება ყველა სფეროში. წახალისებული იქნება ეკოლოგიური სავაჭრო ნიშნის მქონე პროდუქტების მოხმარება და წარმოება.
სოციალურად ორიენტირებული ეკონომიკა:
ჩვენ მხარს ვუჭერთ კოორდინირებულ საბაზრო ეკონომიკას, მაგრამ არა საბაზრო საზოგადოებას.
სოციალური პარტნიორობის პრინციპის~ დამკვიდრებას, რაც ცივილიზებულ სამყაროში შრომასა და კაპიტალს შორის წინააღმდეგობების შერბილების მექანიზმს წარმოადგენს.
ჩვენ ყოველმხრივ შევუწყობთ ხელს დაქირავებულთა და დამქირავებელთა კავშირების, დარგობრივი პროფესიული ასოციაციების გაძლიერებასა და მათ ჩართულობას ეკონომიკური და სოციალური პოლიტიკის ფორმირების პროცესში, რაც უზუნველყოფს დიალოგს და კონსენსუსს საზოგადოების შიგნით.
ჩვენ ხაზგასმით ავღნიშნავთ, რომ დღეს მოქმედი შრომითი კოდექსი, რომელიც არსებითად მხოლოდ დამქირავებელთა ინტერესებზეა მორგებული, სრულად გამორიცხავს ეკონომიკური დემოკრატიის განხორციელების შესაძლებლობას და, ამდენად, ეკონომიკურადაც არაეფექტიანია. ამიტომ კატეგორიულად ვაყენებთ საკითხს ამ კოდექსის სწრაფად და ძირეულად შეცვლის შესახებ.
ჩვენ უმუშევრობას მივიჩნევთ არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ, პოლიტიკურ და ჰუმანიტარულ პრობლემად. ყოველ პიროვნებას აქვს შრომის უფლება, რაც გამომდინარეობს თანასწორი ადამიანური ღირსებისა და სოციალური მოქალაქეობის კონცეფციიდან.
• სახელმწიფოს ვალია იზრუნოს ამ უფლების რეალიზაციისათვის. დაეხმაროს ინდივიდს იპოვოს სამუშაო.
• შემოსავლიანი დასაქმება ქმნის თვითპატივისცემის და სოციალური აღიარების პირობებს. სოციალური უსაფრთხოება თანასწორად უნდა იქნას გარანტირებული.
• შრომის უფლების უზრუნველსაყოფად სახელმწიფო მუშაობს მაქსიმალურ დასაქმებაზე მაკროეკონომიკური პოლიტიკის მექანიზმებით, ადგილობრივი თვითმმართველობის აქტივობით, საგანმანათლებლო პოლიტიკით და ა.შ.
• ეკონომიკის გლობალიზაცია და დაჩქარებული ტექნოლოგიური ტრანსფორმაცია ცოდნაზე დამყარებულ ეკონომიკაში და საზოგადოებაში იწვევს სწრაფ სტრუქტურულ ცვლილებებს, შრომის ფუნქციების გადანაწილებას და პროპესიული ცოდნის სწრაფ `ცვეთას~. ამ ვითარებაში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს სახელმწიფოს მიერ უწყვეტი განათლებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების ინსტიტუტების ყოველმხრივი მხარდაჭერა. უწყვეტი განათლება (სწავლა ცხოვრების მანძილზე) და პროფესიული ადაპტაციისათვის მუდმივი მზადყოფნა დასაქმების მყარ საფუძვლად იქცევა.
• ეკონომიკაში სახელმწიფოს შენარჩუნებული აქვს ქვეყნის უსაფრთხოების, საზოგადოების სოციალური მდგრადობის უზრუნველყოფის როლი (რასაც ვერ გადაწყვეტს ულტრა-ლიბერალური ეკონომიკა);
• ყველა მოქალაქეს აქვს კანონით მინიჭებული ძირითადი სოციალურ-ეკონომიკური უფლებები და თავისუფლებები;
• სახელმწიფო ქმნის პირობებს მთელი მოსახლეობის უმნიშვნელოვანესი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისათვის, რისთვისაც იყენებს განვითარებულ სოციალურ ინფრასტრუქტურას.
• სახელმწიფო მოქნილი, ეფექტიანი საგადასახადო სისტემის მეშვეობით გადაანაწილებს შემოსავლებს ნაკლებად უზრუნველყოფილი მოქალაქეების სასარგებლოდ და ამ გზით არსებობისა და განვითარების საშუალებას აძლევს მათ, ვისაც საბაზრო ეკონომიკა ბედის ანაბარად ტოვებს, ხელს უწყობს საზოგადოების წევრებს შორის სოციალური პასუხისმგებლობისა და სოლიდარობის ჩვევებისა და ტრადიციების დამკვიდრებას
სოციალურად ორიენტირებული ეკონომიკის, სოციალური კეთილდღეობის სახელმწიფოს ფარგლებში ჩვენ ვუზრუნველყოფთ:
• ინდივიდებისა და თითოეული ოჯახის მინიმალური შემოსავლის გარანტიის შექმნას.
• ინდივიდებისა და ოჯახების ისეთი სოციალური რისკებისაგან დაცვას, როგორიცაა ავადმყოფობა, მოხუცებულობა, უმუშევრობა.
• განურჩევლად სოციალური-ეკონომიკური სტატუსისა და მდგომარეობისა ყველა მოქალაქისათვის საუკეთესო შესაძლო სოციალური მომსახურების შეთავაზებას.
• შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ადმიანებისათვის მაქსიმალური სოციალური მომსახურეობის გაწევას და მათ სრულფასოვან ინტეგრაციას საზოგადოებაში.
ჩვენი უმთავრესი მიზანია სოციალური სამართლიანობის დაცვა, რაც ნიშნავს საბაზისო უფლებების გარანტიას, ცხოვრების შანსის თანაბარ განაწილებას, სოციალური რისკების თავიდან აცილებას და ადამიანთა კეთილდღეობის ამაღლებას ეკონომიკური ზრდის, სამეწარმეო საქმიანობისადმი აქტიური მხარდაჭერის, შრომის მწარმოებლურობისა და სამუშაო ადგილების მატების ხარჯზე.
ჩვენი პრიორიტეტული ამოცანაა ეკონომიკის ჰუმანიზაცია, დემოკრატიზაცია და სოციალიზაცია, ისეთი ეკონომიკური მოდელის შექმნა, რომელიც ემყარება თანასწორობისა და ეკონომიკური ეფექტიანობის სიმბიოზსს.
ჩვენ ღრმად გვწამს, რომ საზოგადოებაში ლიბერალური ფასეულობების რეალიზაცია შეუძლებელია, ვიდრე ეკონომიკა ბადებს სიღარიბეს და ზღვარგადასულ უთანაბრობას შემოსავლების განაწილებაში. ამასთანავე, თანასწორობა ეკონომიკურადაც ეფექტიანია, რადგანაც `როცა მდიდრები კიდევ უფრო მდიდრდებიან, ღარიბები კი ღარიბდებიან, ეკონომიკა კვდება~.
ჩვენ წარმოვადგენთ განვითარებაზე ორიენტირებულ პოლიტიკურ ძალას, რომელიც ესწრაფვის საქართველოს ეკონომიკის მოდერნიზაციას, სოციალური სამართლიანობის, სოციალური პარტნიორობის და სოლიდარობის, ეროვნული ტრადიციებისა და კულტურის შენარჩუნება-გამოყენება-განვითარების საფუძველზე.
გ ა ნ ა თ ლ ე ბ ა
ჰუმანისტური განათლება
განვითარება შეუძლებელია, თუ საზოგადოებაში არ არსებობს სოლიდარობის, ურთიერთთანადგომისა და დაუცველ ფენებზე მზრუნველობის განცდა. ეს განცდა რომ არსებობდეს, ამისათვის საჭიროა, საზოგადოება თვითონ იყოს განმსჭვალული ღირებულებათა შესაბამისი სისტემით. ღირებულებათა ეს სისტემა კი მხოლოდ მიზანმიმართული აღზრდისა და განათლების შედეგად შეიძლება ჩამოყალიბდეს. ამიტომაც, ჩვენი საზოგადოების განვითარებისა და ტრანსფორმაციისათვის აუცილებელია სრულფასოვანი ჰუმანისტური განათლება. ამგვარი განათლება არა მხოლოდ ცოდნისა და ინფორმაციის, არამედ _ ჰუმანისტურ ღირებულებათა სისტემის გათავისებას გულისხმობს.
ერთ-ერთი ძირითადი ღირებულება ადამიანის პიროვნული საწყისის პატივისცემაა. მოყვასის სიყვარული თავის უმთავრეს მცნებად და იმპერატივად კლასიკურმა ჰუმანიზმმა აქცია. სწორედ პიროვნებისადმი ამგვარი დამოკიდებულება გახდა კლასიკური ჰუმანისტური აღზრდისა და განათლების საფუძველი. ამგვარი განათლება გულისხმობს, როგორც ძირითადი კომპეტენციების გამომუშავებას, ასევე გარკვეული პრინციპების გათავისებასა და ცხოვრების შესაბამის წესს.
თანამედროვე ქართულ საზოგადოებას ჰუმანისტური განათლება სჭირდება. ამგვარი აღზრდა, ცხადია, ადამიანის უფლებებისა და სინდისის თავისუფლების აღიარებულ პრინციპებს უნდა ემყარებოდეს. მაგრამ, ამავე დროს, არ უნდა დავივიწყოთ კლასიკური ჰუმანისტური განათლების საფუძველი _ ქართული და ევროპული კულტურის ანტიკური და ქრისტიანული ფესვები როგორც ჩვენი იდენტობის გამოხატულება კულტურათა მუდმივ და მშვიდობიან დიალოგში. მხოლოდ ამგვარი იდენტობის მყარი შეგნებითაა შესაძლებელი მეორე ადამიანისადმი ჭეშმარიტი გახსნილობა და სხვა კულტურებთან დიალოგისათვის მუდმივი მზადყოფნა _ დიალოგისათვის, რომელიც იქნება არა მორიგი პოლიტიკურ-ეკონომიკური კონიუნქტურა, არამედ _ შინაგანი მოთხოვნილება. განათლება უნდა გახდეს ჩვენი საზოგადოების განვითარებისა და ტრანსფორმციის ფორპოსტი.
თანამედროვე საქართველოს საშუალო და უმაღლესი სკოლა უნდა ეფუძნებოდეს ევროპული კლასიკური განათლების მრავალსაუკუნოვან გამოცდილებას, რაც, ცხადია, არათუ გამორიცხავს, არამედ აუცილებლად გულისხმობს, როგორც საუკეთესო ქართული ტრადიციების, ასევე თანამედროვე მოთხოვნებისა და გამოწვევის მთელი სიგრძე-სიგანით გათვალისწინებას.
განათლება, მეცნიერება და ცოდნაზე დაფუძნებული საზოგადოება
განათლება არის განვითარების უმთავრესი წინაპირობა. განვითარება იწყება არა ფინანსებით ან მატერიალური რესურსებით, არამედ ხალხით და მათი განათლებით, ორგანიზებული დისციპლინით. განათლება კი არის თანდათანობითი და ხანგრძლივი პროცესი. უფლება განათლებაზე და უწყვეტი სწავლება ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესი პრიორიტეტია, რადგანაც განათლება არის ინსტრუმენტი გავლენა მოახდინოს თითოეული მოქალაქის მომავალ შესაძლებლობებზე.
განათლება არის გასაღები სოციალურად თანასწორი და ეკონომიკურად წარმატებული საზოგადოებისა. მცოდნე საზოგადოებას ყავს მაღალკვალიფიციური სამუშაო ძალა, რომელსაც უნდა და შეუძლია მუდმივად განაახლოს თავისი ცოდნა, ჩვევები და შეიძინოს ახალი კვალიფიკაციები. ეს არის არსებითი. განათლება საუკეთესო დაზღვევაა უმუშევრობისაგან. ინვესტირება განათლებაში არის პერსონალური თავისუფლებისა და პოტენციური სოციალური განვითარების შესაძლებლობებში ინვესტირება.
განათლების პრინციპები
• ყველა ინდივიდს აქვს უფლება საფუძვლიანი საბაზისო განათლებისა, რაც უნდა იწყებოდეს რაც შეიძლება ადრეულ ასაკში და აძლევს პიროვნებას თვითდამკვიდრების საშუალებას.
• ყველა პიროვნებას აქვს პროფესიული განათლების, უმაღლესი განათლების, უნარებისა და ცოდნის მიღების უფლება.
განათლების უფლებას აქვს სამი ასპექტი.
• ეს არის ფუნდამენტური (ძირეული) სოციალური უფლება ყველა მოქალაქისათვის.
• ის შეეხება შესაძლებლობების თანასწორობის პრინციპს. არცერთი სოც. ჯგუფი არ უნდა იყოს პრივილეგირებული ან დისკრიმინირებული წარმოშობის ან ეკონომიკური მდგომარეობის გამო.
• სახელმწიფოს ვალია განახორციელოს აქტიური საგანმანათლებო
• პოლიტიკა, რათა რეალიზებული იქნეს ეს უფლება
დახმარება ადრეულ ბავშვობაში
ამ პერიოდში გამოუყენებელი შესაძლებლობები, გაცილებით მეტ ძალისხმევას საჭიროებს მომავალში, ამდენად ამ ასაკში დახმარება საგანმანათლებლო პროგრამების მეშვეობით მეტად ნაყოფიერია და მომავალი წარმატების საწინდარია. შესაძლებლობების თანასწორობის პრინციპის უზრუნველყოფა მოითხოვს ისეთი საგანმანათლებლო სისტემის არსებობას, რომელიც ყველა ბავშვს, შეუქმნის თანაბარ პირობებს შემეცნებითი შესაძლებლობების შექმნაში.
სკოლა
ბავშვების ზედამხედველობა მთელი დღის მანძილზე არის შესაძლებლობის თანასწორობა დასაქმების თვალსაზრისით, კერძოთ ქალებისთვის. დღის სკოლები ხელს უწყობს მშობლების სრული დროით დასაქმებას და ამით ხელი ეწყობა თანასწორობას.
საჯარო სკოლებში მნიშვნელოვანია ავტონომიური თვითმართველობის განვითარება. ყველა ინდივიდს კი უნდა ესწავლებოდეს დამოუკიდებლობა სწავლასა და მოქმედებაში. მოსწავლეები და მშობლები ჩართული უნდა იყვნენ პედაგოგიურ მუშაობაში. აქედან გამომდინარეობს სკოლის, როგორც ცნების ახალი გაგება – ეს არის ადგილი სადაც მოსწავლეები ერთმანეთს ეხმარებიან კომპეტენციების შეძენაში და ცხოვრების გაძღოლაში. ეს არის სოციალური ფუნქცია სკოლისა.
პროფესიული განათლება
თავდაპირველი საბაზისო პროფესიული განათლება საწინდარია ყველა ინდივიდისათვის შეძლოს მონახოს შესაბამისი სამუშაო და მიაღწიოს პიროვნულ დამოუკიდებლობას. პროფესიული წვრთნის გავლის უფლება აქვს ყველას, მ.შ ცუდი მოსწრების სტუდენტს. ეროვნული პროფესიული განათლების სისტემა საერთაშორისოდ აღიარებული უნდა იყოს. ეს სისტემა გარანტირებულად უნდა მუშაობდეს ეკ. კრიზისების დროს.
საუნივერსიტეტო განთლება
თანამედროვე ცხოვრება, ცოდნაზე დაფუძნებული საზოგადოება და ეკონომიკა მოითხოვს უნივერსიტეტ-კურსდამთავრებულთა სულ უფრო მზარდ რაოდენობას. წარმატებული საუნივერსიტეტო განათლება საწინდარია ინდივიდუალური თავისუფლებისა და სოციალური გავლენისა. Gგანათლების პოლიტიკა უნივერსიტეტის დონეზე უნდა ითვალისწინებდეს სოციალურად გაჭირვებული ოჯახებიდან გამოსული ნიჭიერი სტუდენტების ფინანსურ დახმარებას.
შემდგომი განათლება: სწავლა ცხოვრების მანძილზე უნდა იყოს შესაძლებლობა ყველას ვისაც შეუძლია განავითაროს და აიმაღლოს ცოდნა და უნარჩვევები. ამის საშუალებას უნდა უზრუნველყოფდეს შესაბამისი სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ინსტიტუტები
ჩვენ ასევე მხარს ვუჭერთ მსოფლიო სტანდარტების შესაბამისი განათლების სისტემის შექმნას და გონებრივი შრომის მუშაკების ამაღლებას საზოგადოებაში, მათი მატერიალური პირობების და სოციალური სტატუსის გაუმჯობესების საფუძველზე.
მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო ბ ა
ჩვენ ვიღწვით თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის, რომელიც დამყარებულია მოქალაქეთა პოლიტიკურ აქტიურობაზე, სახელმწიფოსთვის, რომელიც უზრუნველყოფს საზოგადოებრივ მიზნებისთვის ბრძოლას, სახელმწიფოსათვის, რომელიც იცვლება ახალ გამოწვევებთან ერთად და ამტკიცებს მათთან გამკლავების უნარს.
სახელმწიფო მმართველობა უნდა იყოს – პასუხისმგებლური, ანგარიშვალდებული, ეფექტური, რაც უნდა განხორციელდეს წარმომადგენლობისა და მონაწილეობის პრინციპების მეშვეობით.
აუცილებელია მმართველობის დეცენტრალიზაცია, Eრაც უნდა განხორციელდეს ძალაუფლების დაყოფისა და გაზიარების პრინციპების მეშვეობით, რაც გულისხმობს ძალაუფლების დაყოფას, როგორც ჰორიზონტალურ განზომილებაში (საკანონმდებლო, აღმასრულებელი, სასამართლო), ასევე ვერტიკალურად (ცენტარლური, რეგიონალური, ადგილობრივი მიმაღტულებები).
სახელმწიფოებრივ (ცენტრალურ, ეროვნულ) დონეზე მაქსიმალურად უნდა იქნას უზრუნველყოფილი წარმომადგენლობა, ხოლო ადგილობრივი და საზოგადოებრივი ინსტიტუტების დონეზე – მონაწილეობა.
კომპეტენციათა გადანაწილებამ და მონაწილეობის ფართოდ დანერგვამ უნდა ხელი შეუწყოს გაზიარებული (კონსენსუალური) გადაწყვეტილებების მიღება, რაც თავის მხრივ უზრუნველყოფს პასუხისმგებლურ, ანგარიშვალდებულ ეფექტურ მმართველობას.
პირველი და აუცილებელი ნაბიჯი ამ მიმართულებით უნდა იყოს რეალურად წარმომადგენლობითი პარლამენტის ფორმირება.
საპარლამენტო არჩევნები უნდა ჩატარდეს რეგიონალურ – პროპორციული სისტემით (რეგიონებში წარმოდგენილი სიების საფუძველზე), რაც უზრუნველყოფს, როგორც მოქალაქეთა პროპორციულ წარმომადგენლობას ( რაც აბსოლიტურად უგულველყოფილია დღეს არსებული მაჟორიტარული სისტემის არჩევნებში) და არჩეული პარლამენტის წევრების პასუხისმგებლობსა და ანგარიშვალდებულებას რეგიონის მცხოვრებთა (ამომრჩეველთა) წინაშე.
ამგვარი სისტემა ხელს შეუწყობს რეგიონებში საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ცხოვრების გააქტიურებს, რეგიონის მოსახლეობის მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის ზრდას, შექმნის სტიმულს საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ჯგუფებს შორის თანამშრომლობისათვის, უზრუნველყოფს საფუძველს ძალაუფლების გაზიარებისა და კონსენსუალური გადაწყვეტილებებისათვის
ხსენებული პრინციპების განმტკიცებისათვის მნიშვნელოვან პოზიტიურ როლს შეასრულებს აგრეთვე პერეფერენციული ხმის მიცემის წესიც, როდესაც ამომრჩეველს შეუძლია ხმა მისცეს რამოდენიმე სუბიექტს რანჟირებულად.
არსებული საპრეზიდენტო სისტემა იწვევს ავტორიტარული მმართველობის (ზეცენტრალიზებული, ზეკონცენტრირებული, პერსონიფიცირებული) ინსტიტუციონალიზირებასა და კონსოლიდირებას, პარლამენტის წარმომადგენლობითი ფუნქციის პრაქტიკულად გაუქმებას, ანგარიშვალდებული და პასუხისმგებელი მმართველობის ინსტიტუტების სრულ გაქრობას პოლიტიკურ სისტემაში.
ინსტიტუციონალური არხების არარსებობა, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ საზოგადოებრივი ჯგუფების ინტერესების ტრანსლირებას პოლიტიკაში, მოქალაქეებს აქცევს მხოლოდ ამომრჩევლებად, რომელთა ფუნქციაც საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში მონაწილეობისა შემოიფარგლება მხოლოდ საპრეზიდენტო არჩევნებზე ხმის მიცემით.
შედეგად, ევროპული ტიპის კონსტიტუციონალური, წარმომადგენლობითი და მონაწილეობრივი დემოკრატიის ნაცვლად, სახეზეა საბჭოთა ტრადიციის შესაბამისი ე.წ “სახალხო დემოკრატია”, დაფუძნებული დემოკრატიული ცენტრალიზმის პრინციპზე.
ამგვარი სისტემა ხსენებული ხარვეზებისა და სისუსტეების გამო სრულიად ვერ უზრუნველყოფს საზოგადოების ინტერესების შესაბამის სახელმწიფოებრივ მმართველობას და ამავდროულად ვერ პასუხობს ქვეყნის განვითარების წინაშე მდგომ გამოწვევებს.
იგი მეტისმეტად მყიფეა, პრაქტიკულად შეუძლებელს ხდის ხელისუფლების ცვლილებას დემოკრატიული გზით (არჩევნების მეშვეობით) და წარმოქმნის შესაძლებლობებს (რისკებს) პოლიტიკური პროცესების რევოლუციური გზით განვითარებისა, რაც საბოლოო ჯამში იწვევს ოლხოკრატიისა და ოლიგარქიული მმართველობის დამკვიდრებისა და განმტკიცების საფრთხეებს.
ამდენად, არსებული საპრეზიდენტო სისტემა უნდა შეიცვალოს საპარლამენტო სისტემით. Pპრეზიდენტის უფლებამოსილება უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ წარმომადგენლობით. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ქმნის (აკომპლექტებს) და აკონტროლებს პარლამენტი (შესაძლოა პრეზიდენტი აირჩეს პარლამენტის მიერ).
უაღრესად მნიშვნელოვანია რეალური თვითმმართველობის დამკვიდრება.
ისტორიულად და ლოგიკურად ადგილობრივი დემოკრატიის გარეშე წარმოუდგენელია წარმომადგენლობითი და მონაწილეობრივი მმართველობა.
მაქსიმალური მონაწილეობის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია ყველა შესაძლებელი კომპეტენციების გადაცემა მმართველობის მაქსიმალურად ქვედა დონეებზე.
ადგილობრივი დონის საკითხების განხილვა და გადაწყვეტა უნდა შედიოდეს ადგილობრივი დონის თვითმართველობის ორგანოების კომპეტენციაში, რეგიონული დონის საკითხებისა - რეგიონული თვითმართველობის კომპეტენციაში.
რიგი კომპეტენციები უნდა გადაეცეს საზოგადოებრივ ინსტიტუტებს, რომელნიც ავტონომიურად მიიღებენ შესაბამის გადაწყვეტილებებს (საგანმათლებლო სფერო, პროფესიული სფეროები........)
ამგვარი სისტემა უზრუნველყოფს მოქალაქეთა გააქტიურებას და შესაბამისად გაზრდის მათ პასუხისმგებლობას. შექმნის მკვიდრ საფუძველს პასუხისმგებელი, ანგარიშვალდებული და ეფექტური მმართველობისთვის.
სახელმწიფოს მშენებლობისა და ეკონომიკური განვითარების ურთულესი ამოცანების გადასაწყვეტად განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა მმართველი კადრების მომზადება-გადამზადებას, მათ შორის არჩევით თანამდებობებზეც.
სახელმწიფო მოხელეთა კორპუსის ჩამოყალიბება, მისი პროფესიული ცოდნისა და ეთიკის ფორმირება, ჩვენ უმნიშვნელოვანეს სახელმწიფო ამოცანად გვესახება. მოხელეთა ასაკობრივი შემადგენლობის რეგულირება, მათ მიერ პროფესიული ეთიკის ნორმებისა და კანონების დაცვა სახელმწიფოს განსაკუთრებული ყურადღების საგანი გახდება. ხელისუფლების ზედა რგოლი კანონებისა და ეთიკური ნორმების დაცვის მაგალითი იქნება.
ოფიციალურად მიღებული პოლიტიკების ერთობლიობის საფუძველზე მართვა, რასაც ჩვენ უპირობოდ მოვითხოვთ, – იმდენად ახალია საქართველოსთვის, რომ საჭირო იქნება არსებული მოხელეების გადამზადება, თითოეულ შემსრულებლამდე პოლიტიკების შინაარსის დაყვანა.
ს ა გ ა რ ე ო პ ო ლ ი ტ ი კ ა
საქართველოს საგარეო პოლიტიკა უნდა ემსახურებოდეს საქართველოს ეროვნულ ინტერესებს, ნებისმიერი გადაწყვეტილება, შეთანხმება და პაქტი უნდა გამომდინარეობდეს საქართველოს ეროვნული ინტერესებიდან და ამასთანავე არ უნდა აყენებდეს საფრთხის ქვეშ ქვეყნის, მოსახლეობის, სახელმწიფოებრიობის, ეკოლოგიისა და კულტურის უსაფრთხოებას.
საქართველოს ეროვნული ინტერესების განსაზღვრა ხდება ქართველი ხალხის მიერ დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და პროცედურების მეშვეობით.
საქართველოს საგარეო პოლიტიკა უნდა დაეყრდნოს არსებულ მსოფლიო რეალიებს, და მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინებით ინდა განსაზღვროს ტაქტიკური ორიენტირები. ქართული დიპლომატიის მოქმედების ძირითადი ფორმაა პარტნიორობა და დიალოგი.
პარტნიორულმა ურთიერთობებმა, დიალოგმა უნდა შეარბილოს და შემდეგ აღმოფხვრას კონფლიქტები საქართველოსთან მიმართებაში.
პრინციპები და ამოცანები
• მშვიდობიანი, კეთილმეზობლური ურთიერთობები მეზობლებთან (დსთ, კავკასია, ევროპა, თურქეთი), გლობალურ აქტორებთან (აშშ, რუსეთი).
• საგარეო პოლიტიკის დეიდეოლოგიზაცია
• საგარეო პოლიტიკის პრაგმატულობა და მოქნილობა
• მონისტური, გლობალისტური წესრიგის ნაცვლად რეგიონალიზმის წინწამოწევა და კერძოდ ღია ევროპული რეგიონალიზმის დამკვიდრება _ ამ პრინციპების მხარდაჭერა საქართველოს მიერ
• ევროკავშირში გაწევრიანება - როგორც საშუალება ქართული სახელმწიფოს განვითარებისა და კულტურული იდენტობის შენარჩუნებისთვის. ევროკავშირში წევრობა უზრუნველყოფს ქართულ საზოგადოებაში დემოკრატიული მმართველობის კულტურის გამყარებას, განვითარებასა და ქართველთა ახალი თაობის განვითარებას.
• კონფლიქტებთან მიმართება _ მშვიდობა, თანამშრომლობა, სადაო პოლიტიკური საკითხების გადავადება მხარეებთან ურთიერთობაში საკმარისი ურთიერთნდობის გაჩენამდე.
კონფლიქტებთან მიმართება
• საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის სამართლებრივი დაცვა საერთაშორისო არენაზე.
• სამართლებრივი ბრძოლა რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიების გათავისუფლებისთვის.
• უარი ძალის გამოყენებაზე ტერიტორიული მთლიანობის პრობლემის მოგვარებისას
• აფხაზეთის და ცხინვალის რეგიონის მოსახლეობისთვის უსაფრთხოების პოლიტიკური გარანტიების უზრუნველყოფა.
• მორატორიუმი კონფლიქტური ტერიტორიების სტატუსის განსაზღვრაზე
• კონტაქტების უპირობო აღდგენა აფხაზებთან და ოსებთან ჰუმანიტარულ, ეკონომიკურ და კულტურულ სფეროში
• კონფლიქტური ზონების დემილიტარიზაცია
• რევანშიზმის უარყოფა
• აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი, ისევე როგორც აფხაზი და ოსი ხალხი წარმოადგენენ საქართველოს განუყოფელ ნაწილებს და სარგებლობენ ყველა იმ უფლებითა თუ პრივილეგიით, რომლითაც საქართველოს სხვა დანარჩენი ხალხები და ტერიტორიები.
• დაუშვებელია აფხაზი და ოსი ხალხის (როგორც საქართველოს მოქალაქეების) მიმართ აგრესიული და რევანშისტული დამოკიდებულება.
• საქართველო, მიუხედავად სტატუსთან დაკავშირებული უთანხმოებისა, მზად უნდა იყოს და ხელს უწყობდეს აფხაზ და ოს ხალხებთან მშვიდობიან, კეთილმეზობლურ და ინტენსიურ ეკონომიკურ, სოციალურ, ჰუმამანიტარულ, კულტურულ და საგანმანათლებლო ურთიერთობებს.
ტერიტორიების სტატუსთან დაკავშირებული საკითხის განხილვა უნდა მოხდეს მას შემდეგ, რაც აღდგება ნდობა ქართველებს, აფხაზებსა და ოსებს შორის.
Subscribe to:
Posts (Atom)
სოციალ-დემოკრატები საქართველოს განვითარებისთვის
Posts
All Comments
